Wprowadzenie

Osoba, która rozważa upadłość konsumencką, zwykle ma za sobą co najmniej jedno postępowanie egzekucyjne. Komornik zajął wynagrodzenie, rachunek bankowy, samochód, niekiedy mieszkanie. Pytanie, co stanie się z tymi zajęciami po ogłoszeniu upadłości, jest jednym z najczęściej zadawanych i jednocześnie jednym z najczęściej upraszczanych. W internecie krąży wiele nieprecyzyjnych twierdzeń: że komornik przestaje działać z chwilą złożenia wniosku, że dłużnik odzyskuje całą pensję, że syndyk jest po prostu nowym komornikiem albo że upadłość zawsze cofa licytację mieszkania.

Rzeczywistość prawna jest bardziej złożona. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe reguluje wpływ ogłoszenia upadłości na egzekucję przede wszystkim w art. 146, a w odniesieniu do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej uzupełniają go przepisy tytułu V części trzeciej, w tym art. 491¹⁵ i art. 491²¹. Zasady te trzeba czytać łącznie z przepisami o masie upadłości (art. 61 do art. 63), o alimentach (art. 343 ust. 2, art. 342) oraz z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu pracy o granicach egzekucji z wynagrodzenia i innych dochodów. Poniżej przeprowadzamy czytelnika przez wszystkie etapy i składniki majątku, wskazując, gdzie odpowiedź jest jednoznaczna, a gdzie zależy od momentu, w którym upadłość zastała egzekucję.

W artykule konsekwentnie rozróżniamy pojęcia: dłużnik to osoba przed ogłoszeniem upadłości, upadły to ta sama osoba po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Czy samo złożenie wniosku o upadłość konsumencką zatrzymuje komornika?

Nie. Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie wywołuje żadnego skutku wobec toczących się postępowań egzekucyjnych. Komornik może dalej prowadzić egzekucję, dokonywać zajęć, przekazywać wyegzekwowane kwoty wierzycielom, a nawet przeprowadzić licytację. Skutki wobec egzekucji wiąże ustawa dopiero z ogłoszeniem upadłości, a więc z wydaniem przez sąd postanowienia, a nie ze złożeniem wniosku.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na regulację, która często umyka. W ogólnym postępowaniu upadłościowym, prowadzonym wobec przedsiębiorców, po złożeniu wniosku sąd może zabezpieczyć majątek dłużnika, a w ramach zabezpieczenia zawiesić postępowania egzekucyjne (art. 36 do art. 40 Prawa upadłościowego). W upadłości konsumenckiej przepisy te stosuje się jednak odpowiednio jedynie wówczas, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wyłącznie wierzyciel (art. 491² ust. 1 zdanie drugie). Jeżeli wniosek składa sam dłużnik, co jest sytuacją typową, nie ma prawnej możliwości uzyskania zawieszenia egzekucji na etapie rozpoznawania wniosku. Egzekucja toczy się aż do dnia ogłoszenia upadłości.

Trzeba zatem wyraźnie odróżnić trzy momenty:

1. Złożenie wniosku. Nie wpływa na egzekucję. Sąd rozpoznaje wniosek w terminie instrukcyjnym dwóch miesięcy (art. 27 ust. 3), w praktyce często dłużej, i przez cały ten czas komornik działa.
2. Wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Z tym dniem powstaje masa upadłości (art. 61), upadły traci prawo zarządu majątkiem wchodzącym do masy (art. 75 ust. 1), a postępowania egzekucyjne skierowane do tego majątku ulegają zawieszeniu z mocy prawa (art. 146 ust. 1 zdanie pierwsze). Skutek następuje w dniu wydania postanowienia, nie w dniu jego doręczenia ani obwieszczenia.
3. Uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Dopiero wtedy zawieszone postępowania egzekucyjne umarzają się z mocy prawa (art. 146 ust. 1 zdanie drugie), a sumy wyegzekwowane i niewydane przelewa się do masy upadłości (art. 146 ust. 2). Na postanowienie o ogłoszeniu upadłości przysługuje zażalenie wnoszone w terminie tygodnia (art. 224 ust. 1), a wierzyciel może je zaskarżyć wyłącznie w części dotyczącej jurysdykcji sądów polskich (art. 54a ust. 1).

Każdy z tych momentów wywołuje inne skutki i dlatego ogólne pytanie „czy upadłość zatrzymuje komornika” nie ma jednej odpowiedzi bez wskazania, o którym etapie mowa.

Co dzieje się z egzekucją w dniu ogłoszenia upadłości? Analiza art. 146 Prawa upadłościowego

Art. 146 Prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym na dzień 08.09.2026 r. składa się z czterech jednostek redakcyjnych o istotnej treści (ust. 4 został uchylony). Poniżej omawiamy je po kolei.

Zawieszenie z mocy prawa

Zgodnie z art. 146 ust. 1 zdanie pierwsze postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Z przepisu wynikają trzy istotne elementy.

Po pierwsze, zawieszenie następuje z mocy prawa. Nie jest potrzebne żadne postanowienie komornika, sądu ani syndyka, aby skutek nastąpił. Komornik, który dowiaduje się o ogłoszeniu upadłości, powinien stwierdzić zawieszenie, ale jego czynność ma charakter deklaratoryjny: potwierdza skutek, który już zaistniał. W praktyce syndyk niezwłocznie zawiadamia znanych mu komorników o ogłoszeniu upadłości, a upadły ma obowiązek wskazać syndykowi wszystkie toczące się egzekucje, ponieważ jest zobowiązany udzielać syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących majątku (art. 57 ust. 1).

Po drugie, zawieszenie dotyczy wyłącznie egzekucji skierowanej do majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Egzekucja z majątku, który do masy nie wchodzi, formalnie nie podlega zawieszeniu na tej podstawie. W praktyce jednak majątek niewchodzący do masy to przede wszystkim mienie wyłączone spod egzekucji na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego oraz część dochodu chroniona przez art. 63 ust. 1a do 1c, która z mocy art. 63 ust. 1d nie podlega egzekucji. Zakres majątku, z którego komornik mógłby nadal egzekwować, jest więc w praktyce pusty.

Po trzecie, zawieszenie obejmuje postępowania wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości. Postępowania, które ktoś próbowałby wszcząć później, są objęte odrębnym zakazem z art. 146 ust. 3.

Zawieszenie oznacza, że komornik nie może dokonywać dalszych czynności egzekucyjnych. Nie może przeprowadzić licytacji, nie może wydać wyegzekwowanych sum wierzycielom, nie może dokonywać nowych zajęć w ramach tego postępowania. Zajęcia dokonane wcześniej formalnie pozostają jednak w mocy aż do umorzenia postępowania.

Umorzenie z mocy prawa

Zgodnie z art. 146 ust. 1 zdanie drugie zawieszone postępowanie umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Umorzenie również nie wymaga odrębnego orzeczenia. Jego skutki określa art. 826 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Oznacza to, że upadają zajęcia wynagrodzenia, rachunku bankowego, ruchomości i nieruchomości. Komornik po uprawomocnieniu się umorzenia zawiadamia o uchyleniu zajęcia osoby trzecie, w szczególności pracodawcę, bank i dozorcę zajętej ruchomości (art. 826 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).

Różnica między zawieszeniem a umorzeniem jest zatem następująca. Zawieszenie wstrzymuje postępowanie, ale go nie kończy: zajęcia trwają, komornik nie działa, sytuacja jest zamrożona. Umorzenie kończy postępowanie i uchyla zajęcia. Między jednym a drugim upływa czas potrzebny na uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a więc co najmniej tydzień, a w razie zażalenia znacznie dłużej.

Środki niewydane trafiają do masy

Art. 146 ust. 2 stanowi, że sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. To kluczowy przepis dla pytania o los pieniędzy zabranych przez komornika, które omawiamy szczegółowo w następnej sekcji.

Uzupełnia go art. 146 ust. 2a, zgodnie z którym sumy uzyskane ze sprzedaży w postępowaniu egzekucyjnym składników majątkowych obciążonych rzeczowo, na przykład nieruchomości obciążonej hipoteką, traktuje się w postępowaniu upadłościowym jak sumy uzyskane z likwidacji obciążonych rzeczowo składników masy upadłości. Wierzyciel hipoteczny zachowuje więc pierwszeństwo zaspokojenia z tej sumy w postępowaniu upadłościowym na zasadach z art. 345 i art. 346 Prawa upadłościowego, a nie według planu podziału komornika.

Zakaz nowych egzekucji

Art. 146 ust. 3 wprowadza zakaz: po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu na majątku upadłego. Wyjątek dotyczy wyłącznie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz o zamianę uprawnień z prawa dożywocia na rentę. Warto zauważyć, że wyjątek dotyczy zabezpieczenia tych roszczeń, a nie ich egzekucji. Do tej kwestii wracamy w części poświęconej alimentom.

Co dzieje się z pieniędzmi zajętymi przez komornika przed ogłoszeniem upadłości?

To zagadnienie wymaga rozróżnienia kilku sytuacji, ponieważ wynik zależy od etapu, na którym znajdowały się środki w dniu ogłoszenia upadłości i w dniu jego uprawomocnienia.

Pieniądze znajdujące się jeszcze u komornika

Jeżeli komornik wyegzekwował środki, na przykład otrzymał je od pracodawcy lub banku, ale nie przekazał ich jeszcze wierzycielowi, są to sumy „uzyskane, a jeszcze niewydane” w rozumieniu art. 146 ust. 2. Z dniem ogłoszenia upadłości komornik traci możliwość ich wydania, ponieważ postępowanie jest zawieszone, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości przelewa je do masy upadłości. Syndyk dysponuje nimi na zasadach ogólnych, czyli przeznacza je na koszty postępowania i do podziału między wszystkich wierzycieli według kategorii z art. 342.

Ta sama zasada dotyczy sytuacji, gdy komornik sporządził już plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji, ale plan nie został jeszcze wykonany. Skoro suma nie została wydana, podlega przelaniu do masy. W literaturze pojawia się pytanie, czy sumy objęte prawomocnym planem podziału, który wywiera skutek na dzień jego sporządzenia (art. 1028 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego), nadal można uznać za „niewydane”. Literalne brzmienie art. 146 ust. 2 posługuje się kryterium faktycznego wydania, nie prawomocności planu, i za taką wykładnią przemawia cel przepisu, którym jest równe traktowanie wierzycieli w postępowaniu zbiorowym. Zaznaczamy jednak, że jest to kwestia, w której możliwe są rozbieżne stanowiska.

Pieniądze już przekazane wierzycielowi

Środki, które komornik wydał wierzycielowi przed dniem ogłoszenia upadłości, pozostają u wierzyciela. Art. 146 ust. 2 dotyczy wyłącznie sum niewydanych. Prawo upadłościowe nie przewiduje obowiązku zwrotu do masy kwot uzyskanych przez wierzyciela w toku prawidłowo prowadzonej egzekucji. Przepisy o bezskuteczności czynności upadłego (art. 127 i następne) odnoszą się do czynności prawnych dłużnika, a nie do przymusowego zaspokojenia w drodze egzekucji. Wierzyciel, który uzyskał częściowe zaspokojenie przed ogłoszeniem upadłości, zgłasza syndykowi jedynie pozostałą część wierzytelności.

Środki zajęte na rachunku bankowym

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zakazie wypłat i obejmuje również kwoty wpłacone później (art. 890 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Bank przekazuje zajęte środki komornikowi (art. 889² Kodeksu postępowania cywilnego). Możliwe są więc dwie sytuacje.

Jeżeli bank przekazał już środki komornikowi, a ten nie wydał ich wierzycielowi, stosuje się opisaną wyżej zasadę z art. 146 ust. 2: środki trafią do masy po uprawomocnieniu się postanowienia.

Jeżeli środki znajdują się jeszcze na rachunku, to z dniem ogłoszenia upadłości stanowią one składnik masy upadłości (art. 61 i art. 62), a bank nie powinien przekazywać ich komornikowi, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po umorzeniu egzekucji zajęcie upada (art. 826 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), a środkami dysponuje syndyk. Nie oznacza to, że upadły odzyskuje dostęp do konta. Upadły traci prawo zarządu majątkiem wchodzącym do masy (art. 75 ust. 1), a czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy są nieważne (art. 77 ust. 1). Więcej o rachunku bankowym piszemy w odrębnej sekcji.

Środki potrącone z wynagrodzenia

Kwoty potrącone przez pracodawcę z wynagrodzenia i przekazane komornikowi przed ogłoszeniem upadłości dzielą los innych sum u komornika: jeżeli nie zostały wydane wierzycielowi, trafiają do masy. Kwoty przekazane bezpośrednio wierzycielowi przez pracodawcę, co jest dopuszczalne na podstawie art. 881 § 3 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, pozostają u wierzyciela. Wynagrodzenie za okres po ogłoszeniu upadłości podlega już zasadom Prawa upadłościowego, które omawiamy poniżej.

Kwoty uzyskane ze sprzedaży ruchomości lub nieruchomości

Jeżeli komornik sprzedał przed ogłoszeniem upadłości ruchomość, na przykład samochód, a uzyskana cena nie została jeszcze wydana wierzycielowi, cena trafia do masy (art. 146 ust. 2). Jeżeli plan podziału został wykonany, sprzedaż jest skuteczna, a środki pozostają u wierzycieli.

W przypadku nieruchomości sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ egzekucja składa się z wielu etapów, a przejście własności następuje dopiero z uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności (art. 999 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli do tego doszło przed ogłoszeniem upadłości, nieruchomość nie należy już do upadłego i nie wchodzi do masy. Do masy wchodzi natomiast cena uzyskana ze sprzedaży w części jeszcze niewydanej, przy czym art. 146 ust. 2a nakazuje traktować ją jak sumę z likwidacji składnika obciążonego rzeczowo. Wierzyciel hipoteczny zachowuje pierwszeństwo, ale zaspokajany jest w trybie art. 345 Prawa upadłościowego, po uprzednim zaspokojeniu należności alimentacyjnych i rent w zakresie wskazanym w art. 346 ust. 1. Sytuacje, w których ogłoszenie upadłości zastaje egzekucję z nieruchomości na wcześniejszym etapie, omawiamy w osobnej sekcji.

Moment, który decyduje

Podsumowując, o tym, czy środki trafią do masy upadłości, decydują dwa momenty. Dzień ogłoszenia upadłości wyznacza granicę, po której komornik nie może już niczego wydać wierzycielom. Dzień uprawomocnienia się postanowienia wyznacza moment, w którym środki niewydane fizycznie przechodzą do masy. Wszystko, co wierzyciel otrzymał przed pierwszym z tych momentów, pozostaje u niego. Wszystko, co w tym dniu było jeszcze u komornika, w banku lub u pracodawcy w drodze do komornika, jest przeznaczone dla ogółu wierzycieli.

Egzekucja z wynagrodzenia za pracę

Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest najczęstszym sposobem egzekucji wobec konsumentów. Komornik zawiadamia pracodawcę, aby nie wypłacał dłużnikowi wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia, lecz przekazywał je wierzycielowi albo komornikowi (art. 881 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Granice potrąceń wynikają z art. 87 i art. 87¹ Kodeksu pracy: w razie egzekucji należności innych niż alimenty potrącenie nie może przekroczyć połowy wynagrodzenia, a wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniu składek, zaliczki na podatek i wpłat do PPK; w razie egzekucji alimentów granicę stanowią trzy piąte wynagrodzenia, bez kwoty wolnej.

Co dzieje się z zajęciem po ogłoszeniu upadłości

Z dniem ogłoszenia upadłości egzekucja z wynagrodzenia ulega zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia umarza się. Zajęcie komornicze upada, a komornik zawiadamia o tym pracodawcę (art. 826 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Pracodawca nie powinien już przekazywać żadnych kwot komornikowi ani wierzycielowi.

Nie oznacza to jednak, że pracownik odzyskuje pełne wynagrodzenie. Wynagrodzenie nabyte w toku postępowania upadłościowego wchodzi do masy upadłości (art. 62), z wyjątkiem części wyłączonej na podstawie art. 63.

Jaka część wynagrodzenia wchodzi do masy

Zgodnie z art. 63 ust. 1 pkt 2 Prawa upadłościowego do masy upadłości nie wchodzi wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlegającej zajęciu. Odesłanie to prowadzi do granic z Kodeksu pracy: część wynagrodzenia, której komornik nie mógłby zająć, nie wchodzi również do masy.

Ustawa przewiduje ponadto dodatkową ochronę, której nie ma w egzekucji komorniczej. Zgodnie z art. 63 ust. 1a, jeżeli na utrzymaniu upadłego nie pozostają inne osoby, do masy upadłości nie wchodzi także ta część dochodu, która łącznie z dochodem wyłączonym na podstawie ust. 1 odpowiada 150 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej z ustawy o pomocy społecznej. Jeżeli upadły ma na utrzymaniu inne osoby, granicę stanowi iloczyn liczby tych osób wraz z upadłym oraz 150 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 63 ust. 1b). Część dochodu wyłączona na tej podstawie nie podlega egzekucji (art. 63 ust. 1d).

W praktyce oznacza to, że upadły zachowuje co najmniej wyższą z dwóch kwot: część wynagrodzenia wolną od zajęcia według Kodeksu pracy albo kwotę wynikającą z art. 63 ust. 1a lub 1b. Nadwyżka ponad tę kwotę wchodzi do masy upadłości i pracodawca przekazuje ją syndykowi.

Kto ustala zakres potrąceń

Po ogłoszeniu upadłości zakresu potrąceń nie ustala już komornik. Syndyk, obejmując majątek upadłego (art. 173), zawiadamia pracodawcę o ogłoszeniu upadłości i wskazuje, jaką część wynagrodzenia należy przekazywać na rachunek masy. Jeżeli sytuacja upadłego jest szczególna, na przykład ze względu na stan zdrowia lub potrzeby mieszkaniowe, sędzia-komisarz na wniosek upadłego lub syndyka może w inny sposób określić część dochodu wyłączoną z masy (art. 63 ust. 1c). Na to postanowienie przysługuje zażalenie upadłemu i wierzycielom.

Zajęcie komornicze a potrącenia na rzecz masy

Różnica między tymi dwoma mechanizmami jest istotna. Zajęcie komornicze służy zaspokojeniu konkretnego wierzyciela egzekwującego, a jego granice określa wyłącznie Kodeks pracy. Potrącenia na rzecz masy upadłości służą zaspokojeniu wszystkich wierzycieli według kolejności ustawowej, ich granice wyznaczają łącznie Kodeks pracy i art. 63 Prawa upadłościowego, a o ich wysokości decyduje syndyk pod nadzorem sędziego-komisarza, nie komornik. Po ustaleniu planu spłaty potrącenia z wynagrodzenia ustają, a upadły spłaca wierzycieli w ratach określonych w planie.

Rachunek bankowy

Zajęcie rachunku bankowego przez komornika polega na doręczeniu bankowi zawiadomienia o zakazie wypłat (art. 890 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Zajęcie obejmuje również wpływy przyszłe, a bank niezwłocznie przekazuje środki komornikowi. Zajęcie nie obejmuje jednak kwot pochodzących ze świadczeń wymienionych w art. 833 § 6, takich jak świadczenia alimentacyjne, rodzinne czy wychowawcze (art. 890 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego).

Wpływ ogłoszenia upadłości

Z dniem ogłoszenia upadłości środki na rachunku stają się składnikiem masy upadłości, a egzekucja z rachunku ulega zawieszeniu. Bank nie powinien już przekazywać środków komornikowi. Po uprawomocnieniu się postanowienia zajęcie komornicze upada. Rachunek nie zostaje jednak zwrócony do swobodnej dyspozycji upadłego. Upadły traci prawo zarządu i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy (art. 75 ust. 1), a zarząd nad rachunkiem obejmuje syndyk (art. 173). Syndyk zawiadamia bank o ogłoszeniu upadłości i wskazuje rachunek masy, na który mają trafiać środki.

Twierdzenie, że po ogłoszeniu upadłości bank „automatycznie odblokowuje całe konto”, jest więc nieprawdziwe. Blokada komornicza zostaje zastąpiona zarządem syndyka. Upadły może dysponować wyłącznie tymi środkami, które nie wchodzą do masy: częścią dochodu chronioną na podstawie art. 63 ust. 1a do 1c oraz świadczeniami wyłączonymi spod egzekucji na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego (art. 63 ust. 1 pkt 1). W praktyce syndycy często uzgadniają z upadłym otwarcie odrębnego rachunku, na który wpływa część dochodu pozostająca do jego dyspozycji, ale ustawa nie reguluje tej kwestii wprost.

Środki na rachunku w dniu ogłoszenia upadłości

Saldo rachunku w dniu ogłoszenia upadłości wchodzi do masy w całości, z wyjątkiem środków, które można zidentyfikować jako pochodzące ze świadczeń niepodlegających egzekucji. Nie stosuje się do nich mechanizmu ochrony z art. 63 ust. 1a i 1b, ponieważ przepis ten dotyczy dochodu, czyli bieżących wpływów, a nie zgromadzonych oszczędności. Wątpliwości co do tego, czy dany składnik wchodzi do masy, rozstrzyga sędzia-komisarz na wniosek syndyka, upadłego lub wierzyciela (art. 63a).

Emerytura i renta

Świadczenia emerytalne i rentowe podlegają egzekucji w zakresie określonym w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym (art. 833 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego), czyli w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która przewiduje własne granice potrąceń i kwoty wolne. Komornik dokonuje zajęcia świadczenia w organie rentowym, który przekazuje mu część świadczenia przekraczającą granice ochrony.

Po ogłoszeniu upadłości egzekucja ze świadczenia ulega zawieszeniu, a po uprawomocnieniu się postanowienia umorzeniu. Organ rentowy przestaje przekazywać środki komornikowi. Świadczenie za okres po ogłoszeniu upadłości jest dochodem upadłego i wchodzi do masy z wyjątkiem części niepodlegającej egzekucji według przepisów emerytalnych (art. 63 ust. 1 pkt 1) oraz części chronionej na podstawie art. 63 ust. 1a lub 1b. Syndyk zawiadamia organ rentowy o ogłoszeniu upadłości i wskazuje, jaka część świadczenia ma być przekazywana do masy. Sąd upadłościowy powiadamia o ogłoszeniu upadłości właściwy oddział ZUS lub KRUS (art. 491⁶ ust. 2).

Mechanizm jest więc analogiczny do wynagrodzenia za pracę. Emeryt lub rencista nie odzyskuje całego świadczenia, ale zamiast komornika działającego na rzecz jednego wierzyciela część świadczenia trafia do masy na rzecz wszystkich wierzycieli, a upadły zachowuje kwotę gwarantowaną przez ustawę.

Egzekucja z nieruchomości

Egzekucja z nieruchomości jest postępowaniem wieloetapowym: zajęcie, opis i oszacowanie, obwieszczenie o licytacji, licytacja, przybicie, wykonanie warunków licytacyjnych przez nabywcę, przysądzenie własności i podział sumy uzyskanej z egzekucji. Skutki ogłoszenia upadłości zależą od tego, na którym etapie zastało ono postępowanie. Kluczowy jest art. 146 ust. 1 zdanie trzecie: zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia.

Zajęcie nieruchomości, opis i oszacowanie, wyznaczony termin licytacji

Jeżeli ogłoszenie upadłości nastąpiło przed przeprowadzeniem licytacji, postępowanie ulega zawieszeniu, licytacja nie może się odbyć, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości egzekucja jest umorzona i zajęcie upada. Nieruchomość wchodzi do masy upadłości, a jej likwidację prowadzi syndyk. W upadłości konsumenckiej syndyk samodzielnie wybiera sposób likwidacji, zawiadamiając wierzycieli i sąd o sposobie likwidacji nieruchomości oraz minimalnej cenie (art. 491¹¹a ust. 1 i 2). Sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej (art. 313 ust. 1).

Upadły nie pozostaje bez ochrony. Sędzia-komisarz określa zakres i czas korzystania przez upadłego z mieszkania wchodzącego do masy (art. 75 ust. 2). Jeżeli w skład masy wchodzi lokal mieszkalny lub dom, w którym zamieszkuje upadły, z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy (art. 342a ust. 1). Takiej ochrony egzekucja komornicza nie przewiduje.

Licytacja przeprowadzona, przybicie udzielone, ale nieprawomocne

Jeżeli licytacja się odbyła i sąd udzielił przybicia, lecz postanowienie o przybiciu nie uprawomocniło się przed dniem ogłoszenia upadłości, nie jest spełniony warunek z art. 146 ust. 1 zdanie trzecie. Postępowanie ulega zawieszeniu, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości umorzeniu. Umorzenie powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 826 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), co obejmuje również nieprawomocne przybicie. Nieruchomość pozostaje w masie upadłości. Trzeba zaznaczyć, że sytuacja licytanta, który zaoferował najwyższą cenę i uzyskał nieprawomocne przybicie, nie jest wprost uregulowana w Prawie upadłościowym, a wykładnia opiera się na ogólnych skutkach umorzenia egzekucji. Jest to jedno z miejsc, w których w praktyce mogą pojawić się rozbieżności.

Przybicie prawomocne przed ogłoszeniem upadłości

Jeżeli postanowienie o przybiciu uprawomocniło się przed dniem ogłoszenia upadłości, ustawa chroni nabywcę egzekucyjnego. Mimo zawieszenia postępowania sąd może wydać postanowienie o przysądzeniu własności, pod warunkiem że nabywca wpłaci cenę w terminie (art. 146 ust. 1 zdanie trzecie w związku z art. 967 i art. 998 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Egzekucja doprowadza więc w tym zakresie do skutku, nieruchomość przechodzi na nabywcę, a cena nabycia, jako suma uzyskana w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym i niewydana wierzycielom, trafia do masy upadłości (art. 146 ust. 2). Komornik nie sporządza planu podziału. Podziału ceny dokonuje syndyk według Prawa upadłościowego, przy czym wierzyciele zabezpieczeni hipoteką zachowują pierwszeństwo (art. 146 ust. 2a w związku z art. 345 i art. 346).

Jeżeli nabywca nie wpłaci ceny w terminie, skutki przybicia wygasają (art. 969 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), postępowanie egzekucyjne po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości ulega umorzeniu, a nieruchomość pozostaje w masie.

Przysądzenie własności prawomocne przed ogłoszeniem upadłości

Jeżeli przed ogłoszeniem upadłości uprawomocniło się postanowienie o przysądzeniu własności, nieruchomość jest już własnością nabywcy (art. 999 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego) i do masy upadłości nie wchodzi. Do masy wchodzi wyłącznie cena nabycia w części niewydanej wierzycielom. Jeżeli komornik zdążył sporządzić i wykonać plan podziału, środki pozostają u wierzycieli. Jeżeli plan nie został wykonany, stosuje się art. 146 ust. 2 i 2a.

Nie jest zatem prawdą, że syndyk „zawsze przejmuje nieruchomość”. Przejmuje ją, gdy egzekucja nie doszła do etapu prawomocnego przybicia. W pozostałych przypadkach przejmuje co najwyżej cenę.

Ruchomości zajęte przez komornika

Samochód, sprzęt elektroniczny, wyposażenie mieszkania i inne ruchomości zajęte przez komornika dzielą los pozostałych składników majątku. Z dniem ogłoszenia upadłości egzekucja z ruchomości ulega zawieszeniu, a po uprawomocnieniu się postanowienia umorzeniu, co powoduje uchylenie zajęcia. Komornik zawiadamia dozorcę o uchyleniu zajęcia (art. 826 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Ruchomości wchodzą do masy upadłości, o ile nie są wyłączone spod egzekucji na podstawie art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego (art. 63 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego). Przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla upadłego i jego domowników, odzież, zapasy żywności oraz narzędzia niezbędne do pracy zarobkowej pozostają zatem przy upadłym.

O sprzedaży ruchomości wchodzących do masy decyduje syndyk. W upadłości konsumenckiej syndyk może pisemnie upoważnić upadłego do sprzedaży ruchomości należących do masy (art. 491¹²), co bywa wykorzystywane w przypadku samochodów lub sprzętu, dla których upadły łatwiej znajdzie nabywcę. Uzyskana cena trafia do masy.

Jeżeli komornik sprzedał ruchomość przed ogłoszeniem upadłości, sprzedaż jest skuteczna wobec nabywcy (art. 826 § 1 zdanie drugie Kodeksu postępowania cywilnego chroni prawa osób trzecich), a cena, w części niewydanej, trafia do masy.

Komornik a syndyk: najważniejsze różnice

Syndyk nie jest „nowym komornikiem”. Obie funkcje różnią się celem, podstawą działania i sposobem zaspokajania wierzycieli.

Z tego zestawienia wynika, dlaczego po ogłoszeniu upadłości kończy się indywidualna egzekucja. Model egzekucji singularnej opiera się na wyścigu wierzycieli: kto szybciej uzyska tytuł i dokona zajęcia, ten szybciej się zaspokoi. Postępowanie upadłościowe zastępuje go modelem egzekucji uniwersalnej, w którym cały majątek dłużnika służy wszystkim wierzycielom według jednolitych, ustawowych zasad. Dlatego ustawa zawiesza i umarza egzekucje indywidualne, zakazuje wszczynania nowych i kieruje wierzycieli na drogę zgłoszenia wierzytelności syndykowi.

Czy wierzyciel może wszcząć nową egzekucję po ogłoszeniu upadłości?

Nie, w zakresie majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Art. 146 ust. 3 wprost stanowi, że po dniu ogłoszenia upadłości skierowanie egzekucji do tego majątku jest niedopuszczalne. Komornik, do którego wpłynie wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwko upadłemu, powinien odmówić jej wszczęcia, a jeżeli mimo to doszłoby do wszczęcia, postępowanie podlega umorzeniu jako niedopuszczalne ze względu na osobę dłużnika (art. 824 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego).

Wierzyciel dochodzi swojej wierzytelności wyłącznie w postępowaniu upadłościowym. W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd wzywa wierzycieli do zgłaszania wierzytelności syndykowi w terminie trzydziestu dni od obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 491⁵ ust. 1 pkt 3). Syndyk zawiadamia znanych wierzycieli i poucza ich o zasadach zgłoszenia (art. 491⁶a ust. 1). Wierzytelność zabezpieczona hipoteką lub zastawem umieszczana jest na liście z urzędu (art. 236 ust. 2). Zgłoszenie dokonane po złożeniu przez syndyka projektu planu spłaty pozostawia się bez rozpoznania (art. 491¹⁴ ust. 6). Wierzyciel, który nie zgłosi wierzytelności, nie uczestniczy w podziale i w planie spłaty, a jego wierzytelność, jeżeli upadły ją ujawnił, i tak podlega umorzeniu po wykonaniu planu.

Posiadanie tytułu wykonawczego nie daje wierzycielowi żadnej przewagi. Zgłasza on wierzytelność na takich samych zasadach jak wierzyciel, który tytułu nie ma.

Co z egzekucją alimentów?

Alimenty zajmują w postępowaniu upadłościowym pozycję szczególną, ale nie sprowadza się ona do stwierdzenia, że nie podlegają umorzeniu. Trzeba rozróżnić alimenty zaległe, alimenty bieżące oraz procesową pozycję wierzyciela alimentacyjnego.

Alimenty zaległe

Alimenty niezapłacone za okres przed ogłoszeniem upadłości są wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu syndykowi. Zaspokaja się je w kategorii pierwszej, przed wszystkimi innymi wierzycielami z wyjątkiem kosztów postępowania (art. 342 ust. 1 pkt 1). Egzekucja zaległych alimentów, prowadzona przed ogłoszeniem upadłości z majątku wchodzącego do masy, podlega zawieszeniu i umorzeniu na zasadach ogólnych z art. 146 ust. 1. Warto zauważyć, że Prawo upadłościowe, inaczej niż Prawo restrukturyzacyjne w art. 312 ust. 5, nie wyłącza egzekucji alimentów spod zawieszenia. Wierzyciel alimentacyjny w upadłości uzyskuje zaspokojenie przez syndyka, nie przez komornika.

Alimenty bieżące

Zobowiązania alimentacyjne przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości syndyk zaspokaja z masy w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału, każdorazowo dla każdego uprawnionego w kwocie nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę (art. 343 ust. 2). Część przekraczająca ten limit nie podlega zaspokojeniu z masy. Alimenty bieżące są więc realizowane w toku postępowania, na bieżąco, z pierwszeństwem przed kosztami likwidacji i innymi zobowiązaniami. Przy sprzedaży nieruchomości należności alimentacyjne w tym zakresie zaspokaja się nawet przed wierzycielem hipotecznym (art. 346 ust. 1).

Pozycja wierzyciela alimentacyjnego

Postępowania sądowe o alimenty należne od upadłego mogą być prowadzone przeciwko upadłemu, a nie przeciwko syndykowi (art. 144 ust. 3). Syndyk może natomiast żądać zmiany orzeczenia dotyczącego obowiązku alimentacyjnego (art. 144 ust. 4). Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych na majątku upadłego jest dopuszczalne mimo ogłoszenia upadłości (art. 146 ust. 3).

Czy postępowanie upadłościowe blokuje dochodzenie bieżących alimentów w drodze egzekucji? Z art. 146 ust. 3 wynika zakaz skierowania egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy, bez wyjątku dla alimentów. Część dochodu upadłego wyłączona z masy na podstawie art. 63 ust. 1a do 1c również nie podlega egzekucji (art. 63 ust. 1d). W konsekwencji wierzyciel alimentacyjny w toku postępowania upadłościowego jest zaspokajany przez syndyka w trybie art. 343 ust. 2, a nie w drodze egzekucji. Jeżeli syndyk nie wykonuje tego obowiązku, wierzycielowi przysługuje skarga na czynności syndyka (art. 491¹²a). Zaznaczamy, że relacja między art. 146 ust. 3 a możliwością egzekucji alimentów z majątku niewchodzącego do masy bywa różnie oceniana i w konkretnej sprawie może wymagać rozstrzygnięcia sędziego-komisarza.

Po zakończeniu postępowania

Alimenty, zarówno zaległe niezaspokojone w postępowaniu, jak i bieżące, nie podlegają umorzeniu (art. 491²¹ ust. 2). Wierzyciel alimentacyjny może prowadzić egzekucję w okresie wykonywania planu spłaty (art. 491¹⁵ ust. 6) oraz po umorzeniu pozostałych zobowiązań (art. 491²¹ ust. 3).

Inne wierzytelności niepodlegające umorzeniu

Katalog z art. 491²¹ ust. 2 obejmuje poza alimentami renty odszkodowawcze, grzywny i środki karne orzeczone przez sąd, zobowiązania do naprawienia szkody z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania umyślnie nieujawnione. Częstym nieporozumieniem jest utożsamianie wyłączenia z umorzenia z prawem do prowadzenia egzekucji w toku upadłości.

Te dwie kwestie należy rozdzielić. W toku postępowania upadłościowego, od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu spłaty, egzekucja z majątku wchodzącego do masy jest niedopuszczalna dla wszystkich wierzycieli, także tych, których wierzytelności nie podlegają umorzeniu (art. 146 ust. 3). Wyjątek dotyczy jedynie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych i rentowych. Wierzyciel z tytułu grzywny czy odszkodowania za przestępstwo zgłasza wierzytelność syndykowi i uczestniczy w podziale na zasadach ogólnych. Po ustaleniu planu spłaty egzekucja wierzytelności niepodlegających umorzeniu staje się dopuszczalna (art. 491¹⁵ ust. 6). Po umorzeniu zobowiązań wierzyciele ci zachowują prawo egzekucji (art. 491²¹ ust. 3), podczas gdy pozostali je tracą.

Wyłączenie z umorzenia decyduje więc o tym, co stanie się z wierzytelnością po zakończeniu upadłości, a nie o tym, czy można ją egzekwować w jej trakcie.

Co dzieje się po ustaleniu planu spłaty wierzycieli?

Wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty oznacza zakończenie postępowania upadłościowego (art. 491¹⁴ ust. 8). Od tej chwili upadły odzyskuje zarząd swoim majątkiem, z ograniczeniem wynikającym z art. 491¹⁸ ust. 1, i spłaca wierzycieli w ratach określonych w planie.

Zgodnie z art. 491¹⁵ ust. 6 w okresie wykonywania planu spłaty niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty, z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w art. 491²¹ ust. 2. Wierzyciele objęci planem nie mogą więc kierować spraw do komornika, nawet jeżeli dysponują tytułem wykonawczym. Ich uprawnienia ograniczają się do otrzymywania rat z planu, a w razie istotnej poprawy sytuacji upadłego do wniosku o zmianę planu (art. 491¹⁹ ust. 3).

Wyjątek obejmuje wierzycieli alimentacyjnych, rentowych, z tytułu grzywien i środków karnych, odszkodowań za przestępstwa oraz zobowiązań umyślnie nieujawnionych. Mogą oni prowadzić egzekucję z majątku upadłego również w czasie wykonywania planu.

Wierzytelności powstałe po ustaleniu planu spłaty nie są objęte zakazem. Jeżeli upadły zaciągnie nowe zobowiązanie i go nie wykona, nowy wierzyciel może prowadzić egzekucję na zasadach ogólnych, choć takie zobowiązanie może być zarazem podstawą uchylenia planu spłaty (art. 491¹⁸ ust. 1, art. 491²⁰ ust. 1).

Co dzieje się po wykonaniu planu spłaty i umorzeniu zobowiązań?

Po wykonaniu planu sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku planu (art. 491²¹ ust. 1). Po wydaniu tego postanowienia niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty, z wyjątkiem wierzytelności niepodlegających umorzeniu (art. 491²¹ ust. 3).

Dawne nakazy zapłaty i wyroki formalnie nie tracą mocy. Prawo upadłościowe, inaczej niż Prawo restrukturyzacyjne w odniesieniu do układu (art. 170 ust. 3 tej ustawy), nie zawiera przepisu stwierdzającego utratę wykonalności tytułów wykonawczych. Tytuły te tracą jednak praktyczne znaczenie, ponieważ zobowiązanie wygasło, a egzekucja jest z mocy ustawy niedopuszczalna. Jeżeli mimo to wierzyciel skieruje wniosek do komornika, upadły powinien przedstawić komornikowi prawomocne postanowienie o umorzeniu zobowiązań. Komornik powinien odmówić wszczęcia egzekucji lub ją umorzyć jako niedopuszczalną (art. 824 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli egzekucja zostanie wszczęta, upadłemu przysługuje powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na tej podstawie, że po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło (art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego).

Zobowiązania wyłączone z umorzenia pozostają w mocy i mogą być egzekwowane bez ograniczeń. To samo dotyczy zobowiązań powstałych po ogłoszeniu upadłości.

Jak MG Doradztwo Gospodarcze pomaga przed ogłoszeniem upadłości?

Skuteczność upadłości w relacji do egzekucji zależy w dużej mierze od przygotowania wniosku i właściwego rozpoznania sytuacji przed jego złożeniem. MG Doradztwo Gospodarcze wspiera klientów w następującym zakresie:

• analiza prowadzonych egzekucji: ustalamy wszystkich komorników, sygnatury spraw, wierzycieli egzekwujących i wysokość egzekwowanych należności, tak aby żadne postępowanie nie zostało pominięte we wniosku i aby syndyk mógł niezwłocznie zawiadomić wszystkie organy egzekucyjne;
• ocena etapu egzekucji z nieruchomości: sprawdzamy, czy egzekucja z mieszkania lub domu znajduje się na etapie zajęcia, opisu i oszacowania, wyznaczonej licytacji czy przybicia, ponieważ od tego zależy, czy nieruchomość wejdzie do masy, czy zostanie sprzedana w egzekucji;
• zebranie informacji o zajęciach rachunków i wynagrodzenia: ustalamy, jakie kwoty zostały już wyegzekwowane, co znajduje się u komorników, a co zostało wydane wierzycielom, aby realnie ocenić, jakie środki trafią do masy;
• analiza majątku: kwalifikujemy składniki majątku jako wchodzące lub niewchodzące do masy upadłości, w tym ruchomości wyłączone spod egzekucji, i przygotowujemy wykaz majątku wymagany przez art. 491² ust. 4;
• przygotowanie kompletnego wniosku: sporządzamy wniosek z pełnym spisem wierzycieli, informacją o egzekucjach i uprawdopodobnieniem okoliczności, tak aby uniknąć wezwań do uzupełnienia braków i skrócić czas oczekiwania na ogłoszenie upadłości, w którym egzekucja toczy się dalej;
• ocena skutków ogłoszenia upadłości przed złożeniem wniosku: wyjaśniamy klientowi, jaka część wynagrodzenia lub emerytury pozostanie do jego dyspozycji, co stanie się z mieszkaniem i samochodem oraz jak będzie wyglądać kontakt z syndykiem, aby decyzja o złożeniu wniosku była świadoma.

Czy złożenie wniosku o upadłość zatrzymuje komornika? Nie. Egzekucja toczy się do dnia ogłoszenia upadłości. W upadłości konsumenckiej z wniosku dłużnika nie ma możliwości zawieszenia egzekucji w ramach zabezpieczenia (art. 491² ust. 1 w związku z art. 36 do art. 40).

Kiedy komornik musi zakończyć egzekucję? Z dniem ogłoszenia upadłości egzekucja skierowana do majątku wchodzącego do masy ulega zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości umarza się z mocy prawa (art. 146 ust. 1).

Co stanie się z pieniędzmi zabranymi przez komornika? Sumy wyegzekwowane, ale niewydane wierzycielom do dnia ogłoszenia upadłości, trafiają do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia (art. 146 ust. 2). Sumy wydane wierzycielom wcześniej pozostają u nich.

Czy po ogłoszeniu upadłości nadal będzie zajęta moja pensja? Zajęcie komornicze upada po umorzeniu egzekucji. Część wynagrodzenia ponad kwotę chronioną wchodzi jednak do masy upadłości i pracodawca przekazuje ją syndykowi (art. 62, art. 63 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 1a do 1c).

Czy syndyk może zabierać część wynagrodzenia? Tak, w zakresie, w jakim wynagrodzenie wchodzi do masy. Upadły zachowuje co najmniej kwotę wolną od zajęcia według Kodeksu pracy albo kwotę z art. 63 ust. 1a lub 1b, w zależności od tego, która jest wyższa. Sędzia-komisarz może określić tę część inaczej (art. 63 ust. 1c).

Co z zajętym kontem bankowym? Zajęcie komornicze upada, ale środki na rachunku wchodzą do masy, a zarząd nad nimi obejmuje syndyk (art. 61, art. 75 ust. 1, art. 173). Upadły dysponuje wyłącznie chronioną częścią dochodu i świadczeniami wyłączonymi spod egzekucji.

Czy upadłość zatrzyma licytację mieszkania? Tak, jeżeli przed ogłoszeniem upadłości nie uprawomocniło się postanowienie o przybiciu. Jeżeli przybicie jest prawomocne, a nabywca wpłaci cenę w terminie, sąd może przysądzić własność mimo zawieszenia egzekucji, a cena trafia do masy (art. 146 ust. 1 zdanie trzecie, ust. 2 i 2a).

Czy po oddłużeniu komornik może ponownie prowadzić egzekucję? Nie w zakresie umorzonych zobowiązań (art. 491²¹ ust. 3). Egzekucja pozostaje możliwa wyłącznie co do zobowiązań wyłączonych z umorzenia, takich jak alimenty, grzywny czy odszkodowania za przestępstwa (art. 491²¹ ust. 2).

Co z egzekucją alimentów? W toku postępowania upadłościowego zaległe alimenty zaspokaja się w kategorii pierwszej (art. 342 ust. 1 pkt 1), a bieżące wypłaca syndyk w terminach płatności do wysokości minimalnego wynagrodzenia na każdego uprawnionego (art. 343 ust. 2). Egzekucja alimentów z majątku masy podlega zawieszeniu jak każda inna, ale po ustaleniu planu spłaty i po umorzeniu pozostałych zobowiązań wierzyciel alimentacyjny może ją prowadzić (art. 491¹⁵ ust. 6, art. 491²¹ ust. 3).

Czy kilku komorników może prowadzić egzekucję po ogłoszeniu upadłości? Nie. Wszystkie egzekucje skierowane do majątku masy ulegają zawieszeniu i umorzeniu, a wszczęcie nowych jest niedopuszczalne (art. 146 ust. 1 i 3). Liczba komorników nie ma znaczenia; wszyscy wierzyciele trafiają do jednego postępowania prowadzonego przez syndyka.

Podsumowanie

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej zasadniczo kończy model indywidualnej egzekucji prowadzonej przez komorników i zastępuje go zbiorowym postępowaniem upadłościowym prowadzonym z udziałem syndyka. Skutek ten nie następuje z chwilą złożenia wniosku, lecz z dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a jego dopełnienie w postaci umorzenia egzekucji i przekazania środków do masy wymaga uprawomocnienia się tego postanowienia. Nie oznacza to jednak, że dłużnik odzyskuje swobodę dysponowania całym majątkiem. Majątek wchodzący do masy upadłości, w tym część wynagrodzenia, emerytury, środki na rachunku, samochód i nieruchomość, pozostaje przeznaczony na zaspokojenie wierzycieli, tyle że wszystkich łącznie i według ustawowej kolejności, a nie tego, kto pierwszy dotarł do komornika. W zamian upadły uzyskuje ochronę, której egzekucja nie zapewnia: gwarantowane minimum dochodowe, środki na wynajem mieszkania po sprzedaży nieruchomości oraz perspektywę umorzenia zobowiązań, po którym stare tytuły wykonawcze tracą praktyczne znaczenie.

Podstawa prawna i źródła

Artykuł opracowano na podstawie następujących aktów prawnych w brzmieniu obowiązującym na dzień 08.09.2026 r., w wersjach ujednoliconych udostępnionych przez Kancelarię Sejmu (Internetowy System Aktów Prawnych):

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 614, ze zm.), w szczególności:

• art. 27 ust. 3 (termin rozpoznania wniosku);
• art. 36 do art. 40 (zabezpieczenie majątku dłużnika) w związku z art. 491² ust. 1 (ograniczenie stosowania w upadłości konsumenckiej);
• art. 54a ust. 1 i art. 224 ust. 1 (zaskarżenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości);
• art. 57 ust. 1 (obowiązki upadłego wobec syndyka);
• art. 61, art. 62, art. 63 ust. 1, 1a, 1b, 1c i 1d, art. 63a (masa upadłości i wyłączenia);
• art. 75 ust. 1 i 2, art. 77 ust. 1 (utrata zarządu, nieważność czynności upadłego, korzystanie z mieszkania);
• art. 127 i nast. (bezskuteczność czynności upadłego, w zakresie wskazania, że nie dotyczą egzekucji);
• art. 144 ust. 3 i 4 (postępowania o alimenty);
• art. 146 ust. 1, 2, 2a i 3 (wpływ ogłoszenia upadłości na postępowania egzekucyjne);
• art. 173 (obowiązki syndyka);
• art. 236 ust. 2 (wierzytelności umieszczane na liście z urzędu);
• art. 313 ust. 1 (skutki sprzedaży w postępowaniu upadłościowym);
• art. 342 ust. 1, art. 342a, art. 343 ust. 2, art. 344 ust. 2, art. 345, art. 346 ust. 1, art. 347 (kolejność zaspokajania, alimenty bieżące, wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, plan podziału);
• art. 491² ust. 1 i 4 (przepisy stosowane odpowiednio, treść wniosku);
• art. 491⁵ ust. 1 pkt 3, art. 491⁶ ust. 2, art. 491⁶a ust. 1 (postanowienie o ogłoszeniu upadłości, zawiadomienia);
• art. 491¹¹a ust. 1 i 2, art. 491¹² (likwidacja majątku w upadłości konsumenckiej);
• art. 491¹²a (skarga na czynności syndyka);
• art. 491¹⁴ ust. 6 i 8 (zgłoszenia spóźnione, zakończenie postępowania);
• art. 491¹⁵ ust. 6 (zakaz egzekucji w okresie planu spłaty);
• art. 491¹⁸ ust. 1, art. 491¹⁹ ust. 3, art. 491²⁰ ust. 1 (obowiązki w okresie planu spłaty, zmiana i uchylenie planu);
• art. 491²¹ ust. 1, 2 i 3 (umorzenie zobowiązań, katalog wyłączeń, zakaz egzekucji po umorzeniu).

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.), w szczególności:

• art. 824 § 1 pkt 2 (umorzenie egzekucji niedopuszczalnej);
• art. 826 § 1 i 2 (skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego);
• art. 829 (ruchomości wyłączone spod egzekucji);
• art. 833 § 1, 4 i 6 (ograniczenia egzekucji z wynagrodzenia, świadczeń emerytalnych i świadczeń socjalnych);
• art. 840 § 1 pkt 2 (powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności);
• art. 881 § 3 (zajęcie wynagrodzenia za pracę);
• art. 889², art. 890 § 1 i 1¹ (zajęcie rachunku bankowego);
• art. 967, art. 969 § 1, art. 991 § 2, art. 995, art. 998 § 1, art. 999 § 1 (przybicie, warunki licytacyjne, przysądzenie własności);
• art. 1023, art. 1028 § 5, art. 1035 (plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji).

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity), w szczególności art. 87 § 1, 3 i 4 oraz art. 87¹ § 1 (granice potrąceń z wynagrodzenia i kwota wolna).

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, art. 170 ust. 3 oraz art. 312 ust. 5, przywołane wyłącznie porównawczo dla zilustrowania odmienności regulacji upadłościowej.

Przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, do których odsyłają odpowiednio art. 833 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 63 ust. 1a i 1b Prawa upadłościowego, zostały wskazane jako podstawa odesłania bez omawiania ich szczegółowej treści.

W artykule nie powołano orzecznictwa. Miejsca, w których wykładnia przepisów może budzić wątpliwości, zostały wyraźnie oznaczone w treści.

Artykuł ma charakter informacyjny i został opracowany na podstawie przepisów w brzmieniu obowiązującym na dzień aktualizacji. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Skutki ogłoszenia upadłości dla konkretnego postępowania egzekucyjnego zależą od jego etapu i okoliczności faktycznych i wymagają indywidualnej analizy. MG Doradztwo Gospodarcze weryfikuje aktualność publikowanych treści i podaje datę ostatniej aktualizacji w nagłówku artykułu.