Najszerszy tryb restrukturyzacji przedsiębiorstwa
Postępowanie sanacyjne jest najbardziej rozbudowanym i ingerującym z postępowań restrukturyzacyjnych. Jego celem nie jest wyłącznie zawarcie układu z wierzycielami. Sanacja umożliwia również przeprowadzenie działań prawnych, finansowych i operacyjnych zmierzających do poprawy sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa i przywrócenia mu zdolności do wykonywania zobowiązań.
W przeciwieństwie do postępowań układowych sąd co do zasady odbiera dłużnikowi zarząd własny i wyznacza zarządcę. W zamian przedsiębiorstwo uzyskuje bardzo szeroką ochronę egzekucyjną oraz instrumenty pozwalające restrukturyzować umowy, zatrudnienie i majątek.
Kiedy sanacja ma sens
Sanację warto analizować wtedy, gdy źródło kryzysu nie ogranicza się do wysokości rat czy terminów spłaty. Jeżeli przedsiębiorstwo wymaga równoległej przebudowy kosztów, zatrudnienia, nierentownych umów, struktury majątku albo odzyskania składników majątkowych po określonych czynnościach dokonanych przed otwarciem postępowania, sanacja daje instrumenty niedostępne w prostszych trybach.
Problem dotyczy nie tylko zadłużenia, ale również struktury kosztów, umów lub organizacji firmy.
Egzekucje z majątku należącego do masy sanacyjnej zostają objęte bardzo szeroką ochroną.
Co do zasady zarząd przedsiębiorstwem przejmuje profesjonalny zarządca.
Sanacja pozwala ingerować w umowy, zatrudnienie, majątek i skutki części wcześniejszych czynności.
Przebieg
Sanacja nie polega na szybkim zebraniu głosów wierzycieli. Przed głosowaniem przedsiębiorstwo ma przejść rzeczywisty proces naprawczy. Zarządca przygotowuje plan restrukturyzacyjny, realizuje zatwierdzone działania, sporządza spis wierzytelności oraz dokumenty niezbędne do oceny układu.
Przygotowanie wstępnego planu, wierzycieli, sporów, płynności, majątku i scenariusza naprawczego.
Sąd otwiera postępowanie, co do zasady odbiera zarząd własny i wyznacza zarządcę.
Zarządca przygotowuje szczegółowy plan działań finansowych, prawnych i operacyjnych.
Realizowane są działania konieczne do przywrócenia przedsiębiorstwu zdolności wykonywania zobowiązań.
Zarządca sporządza spis wierzytelności, test zaspokojenia i ocenę wykonania planu.
Po wykonaniu odpowiedniej części planu dochodzi do głosowania nad układem i jego sądowej kontroli.
Zarząd przedsiębiorstwem
Otwarcie sanacji co do zasady oznacza odebranie dłużnikowi zarządu własnego. Zarządca przejmuje przedsiębiorstwo, majątek oraz prowadzenie spraw dotyczących masy sanacyjnej. Dłużnik ma obowiązek wydać majątek i dokumentację oraz udzielać potrzebnych wyjaśnień.
Jeżeli skuteczne przeprowadzenie sanacji wymaga osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów, a jednocześnie dają oni gwarancję należytego sprawowania zarządu, sąd może pozostawić im zarząd nad całością lub częścią przedsiębiorstwa.
Takie zezwolenie jest jednak ograniczone do czynności nieprzekraczających zwykłego zarządu i może zostać cofnięte.
Działania sanacyjne
Działania sanacyjne nie są celem samym w sobie. Muszą służyć poprawie sytuacji ekonomicznej dłużnika i przywróceniu zdolności wykonywania zobowiązań. Ich zakres powinien wynikać z planu restrukturyzacyjnego i ekonomiki przedsiębiorstwa.
Zarządca może — po spełnieniu przesłanek ustawowych i za zgodą sędziego-komisarza — odstąpić od umowy wzajemnej niewykonanej w całości lub części przed otwarciem postępowania. Pozwala to ograniczyć ciężar kontraktów, które utrudniają naprawę przedsiębiorstwa.
Otwarcie sanacji wywołuje w zakresie praw i obowiązków pracowników i pracodawcy skutki takie jak ogłoszenie upadłości, przy czym uprawnienia syndyka wykonuje zarządca. Jeżeli plan zakłada redukcję zatrudnienia, musi określać m.in. jej zakres, okres i kryteria.
Zarządca może, za zgodą sędziego-komisarza i na określonych przez niego warunkach, zbywać mienie należące do dłużnika i wchodzące w skład masy sanacyjnej. Ustawowo określona sprzedaż może wywoływać skutki odpowiadające sprzedaży dokonanej przez syndyka w postępowaniu upadłościowym.
Prawo przewiduje szczególne reguły bezskuteczności wobec masy sanacyjnej dla niektórych czynności dokonanych przed złożeniem wniosku, w tym określonych rozporządzeń majątkiem i zabezpieczeń ustanowionych w okresie roku przed złożeniem wniosku.
Ochrona przed egzekucją
Jednym z głównych praktycznych skutków otwarcia sanacji jest objęcie ochroną całego majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej. Jest to zasadnicza różnica względem postępowań układowych, gdzie zakres ochrony w większym stopniu zależy od tego, czy dana wierzytelność jest objęta układem i czy posiada zabezpieczenie rzeczowe.
Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika wchodzącego do masy sanacyjnej, wszczęte przed otwarciem sanacji, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem jej otwarcia.
Sędzia-komisarz może — na wniosek dłużnika lub zarządcy — uchylić wcześniejsze zajęcie egzekucyjne lub zabezpieczające, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Po otwarciu postępowania skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej oraz wykonanie zabezpieczenia na takim majątku jest co do zasady niedopuszczalne, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
Sumy uzyskane wcześniej w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane wierzycielowi, przekazywane są do masy sanacyjnej.
Wniosek o otwarcie
Wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego musi przedstawiać nie tylko strukturę zadłużenia. Kluczowym elementem jest wstępny plan restrukturyzacyjny wraz z uzasadnieniem, że jego wdrożenie przywróci dłużnikowi zdolność wykonywania zobowiązań, oraz uprawdopodobnienie zdolności do bieżącego finansowania kosztów postępowania i nowych zobowiązań.
Plan restrukturyzacyjny
Zarządca w porozumieniu z dłużnikiem składa plan restrukturyzacyjny w terminie 30 dni od otwarcia postępowania. W uzasadnionych przypadkach sędzia-komisarz może przedłużyć ten termin do trzech miesięcy. Jeżeli plan przewiduje redukcję zatrudnienia, odstąpienie od umów albo sprzedaż majątku, musi te działania konkretnie opisywać.
| Element planu | Co powinien określać | Znaczenie dla sanacji |
|---|---|---|
| Restrukturyzacja operacyjna | Zmiany kosztowe, organizacyjne, sprzedażowe i finansowe konieczne do odzyskania rentowności. | Ma przywrócić przedsiębiorstwu trwałą zdolność do generowania przepływów pieniężnych. |
| Zatrudnienie | Jeżeli przewidziano redukcję — liczba pracowników, okres i proponowane kryteria zwolnień. | Pozwala powiązać restrukturyzację kosztów osobowych z rzeczywistymi potrzebami firmy. |
| Umowy | Umowy, od których zarządca zamierza odstąpić przy spełnieniu ustawowych przesłanek. | Ogranicza obciążenia wynikające z nierentownych lub niewykonalnych kontraktów. |
| Majątek | Składniki przeznaczone do zbycia w toku postępowania. | Może uwolnić kapitał i ograniczyć koszty utrzymywania zbędnych aktywów. |
| Finansowanie | Źródła środków potrzebnych do kontynuowania działalności i realizacji działań naprawczych. | Bez finansowania sanacja może utracić ekonomiczną wykonalność. |
| Układ | Propozycje restrukturyzacji zobowiązań i założenia ich wykonania. | Łączy poprawę przedsiębiorstwa z docelowym uregulowaniem relacji z wierzycielami. |
Czynności sprzed otwarcia
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje szczególne zasady bezskuteczności niektórych czynności wobec masy sanacyjnej. Dlatego przed złożeniem wniosku trzeba przeanalizować transakcje z okresu poprzedzającego sanację, zwłaszcza rozporządzenia majątkiem, zabezpieczenia i świadczenia na warunkach odbiegających od rynkowych.
Ustawa przewiduje m.in. roczny okres odniesienia dla określonych czynności i zabezpieczeń. Jeżeli czynność jest bezskuteczna wobec masy sanacyjnej albo zostanie za taką uznana, składnik majątku lub jego równowartość może podlegać przekazaniu do masy sanacyjnej.
Analiza tych czynności ma więc bezpośredni wpływ na prognozowaną wartość majątku, test zaspokojenia i warunki przyszłego układu.
Sanacja a pozostałe tryby
Każde postępowanie restrukturyzacyjne prowadzi do układu, ale sanacja jako jedyna została skonstruowana również jako postępowanie naprawcze wyposażone w szczególne instrumenty ingerencji w przedsiębiorstwo.
PZU pozostawia największą swobodę dłużnikowi i jest skupione przede wszystkim na zawarciu układu. Sanacja oznacza formalne postępowanie sądowe i zasadnicze przejęcie zarządu przez zarządcę.
PPU i postępowanie układowe koncentrują się na układzie i strukturze wierzytelności. Sanacja umożliwia równoległą restrukturyzację działalności, umów, zatrudnienia i majątku.
Mimo szerokich uprawnień zarządcy i silnej ochrony majątku sanacja nie jest postępowaniem likwidacyjnym. Jej celem jest naprawa przedsiębiorstwa i zawarcie układu, a nie zakończenie działalności.
Od sanacji do układu
Zarządca sporządza spis wierzytelności w terminie 30 dni od otwarcia postępowania. Przed głosowaniem przygotowywane są również dokumenty pozwalające ocenić skutki układu i wykonanie działań sanacyjnych. Zgromadzenie wierzycieli jest zwoływane po zrealizowaniu całości albo odpowiedniej części planu przewidzianej do wykonania w toku sanacji.
W sanacji wierzyciele mają oceniać przedsiębiorstwo po przeprowadzeniu przynajmniej części realnych działań naprawczych. Dzięki temu decyzja o układzie może opierać się nie tylko na prognozach, ale także na wynikach działań przeprowadzonych w toku postępowania.
Ryzyka postępowania
Szeroki zakres ochrony nie zastępuje płynności. Jeżeli dłużnik utraci zdolność do bieżącego regulowania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po otwarciu albo nie istnieją realne możliwości przywrócenia zdolności wykonywania zobowiązań, ustawa przewiduje umorzenie sanacji.
FAQ
Sanacja jest najbardziej złożonym trybem restrukturyzacji, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba równolegle przeanalizować finanse, strukturę majątku, umowy, zatrudnienie, zabezpieczenia oraz realny zakres potrzebnych działań naprawczych.
Nie. Próg 15% rozdziela postępowanie o zatwierdzenie układu i PPU od postępowania układowego. Sanacja nie jest uzależniona od tego progu i może obejmować także sytuacje z rozbudowaną strukturą sporów.
Zasadą jest odebranie zarządu własnego dłużnikowi i wyznaczenie zarządcy. Sąd może jednak pozostawić dłużnikowi zarząd nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie zwykłego zarządu, jeżeli jego osobisty udział jest potrzebny do skutecznej sanacji i daje on gwarancję należytego sprawowania zarządu.
Egzekucje skierowane do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej, wszczęte przed otwarciem postępowania, ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Po otwarciu postępowania prowadzenie nowych egzekucji z tego majątku jest co do zasady niedopuszczalne, z wyjątkami wskazanymi w ustawie.
Nie. Ustawa przewiduje szczególne uprawnienie do odstąpienia od określonych niewykonanych umów wzajemnych, ale wymaga ono spełnienia ustawowych warunków oraz zgody sędziego-komisarza. Każdą umowę trzeba analizować indywidualnie.
Otwarcie sanacji wywołuje w zakresie praw i obowiązków pracowników i pracodawcy skutki odpowiadające ogłoszeniu upadłości, przy czym uprawnienia syndyka wykonuje zarządca. Jeżeli redukcja zatrudnienia jest elementem planu, plan musi określić m.in. jej zakres, okres i kryteria.
Tak. Zarządca może za zgodą sędziego-komisarza zbywać składniki masy sanacyjnej na warunkach określonych przez sędziego-komisarza. W przypadkach objętych ustawą taka sprzedaż może wywoływać skutki odpowiadające sprzedaży dokonanej przez syndyka.
Ustawa przewiduje m.in. umorzenie postępowania, gdy dłużnik utraci zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i nowych zobowiązań albo gdy nie ma realnych możliwości przywrócenia mu zdolności wykonywania zobowiązań.
Analiza przed wnioskiem
Analizujemy przepływy pieniężne, strukturę zadłużenia, egzekucje, zabezpieczenia, rentowność, zatrudnienie, kluczowe umowy i majątek. Na tej podstawie porównujemy sanację z PZU, PPU i postępowaniem układowym oraz wskazujemy, który tryb daje najlepszą relację ochrony do kosztu i ingerencji w przedsiębiorstwo.
