Oddłużenie bez likwidacyjnej upadłości
Układ konsumencki: porozumienie z wierzycielami zamiast upadłości
Układ konsumencki to potoczne określenie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Jest rozwiązaniem dla niewypłacalnego konsumenta, który ma realną zdolność do finansowania układu i chce uzgodnić z wierzycielami nowe zasady spłaty.
W przeciwieństwie do upadłości konsumenckiej celem nie jest likwidacja majątku przez syndyka i późniejsze oddłużenie, lecz przyjęcie oraz wykonanie układu zaakceptowanego przez wierzycieli i zatwierdzonego przez sąd.
- Postępowanie dla niewypłacalnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej
- Możliwość rozłożenia spłaty, odroczenia terminów i — w uzasadnionych przypadkach — redukcji zobowiązań
- Sprawy prowadzi licencjonowany doradca restrukturyzacyjny i syndyk, licencja nr 1689
Spis treści
Czym jest układ konsumencki
Formalna nazwa tej procedury to postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Podstawę prawną stanowią art. 49125–49138 Prawa upadłościowego.
Postępowanie nie jest klasycznym postępowaniem restrukturyzacyjnym przedsiębiorcy. Zostało umieszczone w Prawie upadłościowym jako odrębna ścieżka dla konsumenta, który jest niewypłacalny, ale dysponuje dochodem lub innym źródłem finansowania pozwalającym zaproponować wierzycielom wykonalny układ.
W przypadku układu konsumenckiego sama „groźba problemów finansowych” nie wystarcza. Ustawa wskazuje na dłużnika, który stał się niewypłacalny. Jednocześnie musi istnieć realna możliwość pokrycia kosztów postępowania oraz wykonania porozumienia z wierzycielami.
Podstawa prawna: art. 49125 Prawa upadłościowego. Dłużnik może sam wystąpić o otwarcie postępowania. Sąd może także skierować do tej procedury osobę, która złożyła wniosek o upadłość konsumencką, o ile dłużnik nie sprzeciwił się udziałowi w postępowaniu układowym.
Dla kogo jest układ konsumencki
Najlepszym kandydatem jest osoba, która nie prowadzi działalności gospodarczej, ma trwałe problemy z obsługą dotychczasowego zadłużenia, ale jednocześnie zachowała zdolność do generowania nadwyżki finansowej albo posiada majątek, który może stanowić kontrolowane źródło finansowania układu.
Chcesz chronić majątek
Układ może być szczególnie interesujący, gdy istotnym celem jest zachowanie mieszkania albo innych wartościowych składników, których sprzedaż w upadłości byłaby niekorzystna.
Masz stabilne dochody
Wynagrodzenie, świadczenia, emerytura lub inne regularne wpływy powinny pozwalać na finansowanie bieżących kosztów życia oraz rat układowych.
Potrzebujesz nowego harmonogramu
Problemem nie musi być brak dochodu, lecz niedopasowanie dotychczasowych rat do realnych możliwości budżetu domowego.
Kiedy układ może nie mieć sensu
- gdy po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania nie pozostaje realna nadwyżka na wykonanie układu,
- gdy brak jest wiarygodnego źródła jednorazowej spłaty lub regularnych rat,
- gdy propozycje dla wierzycieli nie są ekonomicznie wykonalne albo nie dają realnych podstaw do uzyskania wymaganej większości,
- gdy sytuacja dłużnika wskazuje raczej na potrzebę likwidacyjnego oddłużenia w upadłości konsumenckiej.
Kiedy warto rozważyć układ zamiast upadłości
Układ konsumencki jest przede wszystkim narzędziem dla osób, które są niewypłacalne, ale nie są ekonomicznie „bez wyjścia”. Z perspektywy praktycznej ma sens wtedy, gdy można zbudować propozycję, którą dłużnik rzeczywiście wykona, a wierzyciele mogą uznać za korzystniejszą i bardziej przewidywalną niż egzekucja lub upadłość.
Układ nie musi być finansowany wyłącznie z miesięcznej pensji. Można połączyć raty z bieżących dochodów z jednorazową spłatą pochodzącą na przykład ze sprzedaży wybranego składnika majątku. Dzięki temu dłużnik może uporządkować zadłużenie bez konieczności likwidacji całego majątku.
Jak przebiega postępowanie o układ konsumencki
Analiza sytuacji finansowej
Najpierw ustalamy wysokość i strukturę zobowiązań, majątek, dochody, konieczne wydatki gospodarstwa domowego oraz realną miesięczną zdolność do spłaty.
Przygotowanie wniosku i wstępnych propozycji
Wniosek składa się do sądu upadłościowego. Musi zawierać informacje wymagane dla wniosku konsumenckiego oraz wstępne propozycje układowe. Wraz z wnioskiem dłużnik uiszcza ustawową zaliczkę na wydatki postępowania.
Otwarcie postępowania i wyznaczenie nadzorcy
Jeżeli sąd uzna, że dłużnik ma możliwość pokrycia kosztów i wykonania układu, otwiera postępowanie oraz wyznacza nadzorcę sądowego.
Spis wierzytelności i ostateczne propozycje
W terminie trzydziestu dni od doręczenia postanowienia nadzorca, w porozumieniu z dłużnikiem, sporządza propozycje układowe, spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych oraz zwołuje zgromadzenie wierzycieli.
Zgromadzenie wierzycieli
Termin ustala nadzorca w porozumieniu z dłużnikiem. Co do zasady zgromadzenie powinno odbyć się nie później niż trzy miesiące od otwarcia postępowania, a gdy sąd skierował dłużnika z postępowania upadłościowego — nie później niż cztery miesiące.
Głosowanie i zatwierdzenie przez sąd
Wierzyciele głosują nad układem. Po zgromadzeniu nadzorca przekazuje sądowi wniosek o zatwierdzenie układu albo o umorzenie postępowania.
Wykonywanie układu
Po zatwierdzeniu dłużnik realizuje harmonogram spłat za pośrednictwem nadzorcy wykonania układu aż do pełnego wykonania przyjętych warunków.
Co można zaproponować wierzycielom
Propozycje układowe powinny być dopasowane do rzeczywistego budżetu dłużnika. Nie chodzi o deklarację maksymalnej raty, lecz o konstrukcję, która pozostanie wykonalna przez cały okres układu.
Rozłożenie długu na raty
Zmiana dotychczasowego harmonogramu i rozłożenie zobowiązań na dłuższy okres.
Odroczenie płatności
Przesunięcie rozpoczęcia spłat, jeżeli dłużnik potrzebuje czasu na ustabilizowanie budżetu.
Zmniejszenie zobowiązań
W uzasadnionych przypadkach propozycje mogą przewidywać redukcję części należności.
Spłata mieszana
Połączenie jednorazowej wpłaty z majątku z późniejszymi ratami finansowanymi z bieżących dochodów.
W zakresie nieuregulowanym w przepisach o układzie konsumenckim stosuje się odpowiednio regulacje Prawa restrukturyzacyjnego dotyczące przyspieszonego postępowania układowego, z wyłączeniami wynikającymi z Prawa upadłościowego.
Jak wierzyciele głosują nad układem
Wierzyciele otrzymują propozycje układowe przed zgromadzeniem. Zgromadzeniu przewodniczy nadzorca sądowy, a przebieg głosowania jest protokołowany.
Co do zasady za układem musi opowiedzieć się większość głosujących wierzycieli, którzy reprezentują łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom. Przy podziale wierzycieli na grupy zastosowanie mają dodatkowe reguły głosowania.
Dlatego przed złożeniem wniosku warto policzyć nie tylko wysokość możliwej raty, ale także strukturę głosów. Inaczej ocenia się sytuację z jednym dominującym wierzycielem, a inaczej zadłużenie rozproszone pomiędzy wiele banków, funduszy, podmiotów publicznoprawnych i innych wierzycieli.
Czy układ konsumencki pozwala zachować mieszkanie
Może. To jedna z najważniejszych praktycznych różnic w porównaniu z upadłością konsumencką. Ustawa wprost przewiduje możliwość zawarcia układu na okres przekraczający pięć lat, jeżeli w potencjalnej masie upadłości znajduje się nieruchomość służąca zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika lub osób pozostających na jego utrzymaniu, a układ przewiduje jej zachowanie.
Nie oznacza to jednak automatycznej ochrony nieruchomości. Trzeba zbudować taki sposób spłaty, który uwzględnia wartość zabezpieczeń, wysokość zadłużenia, dochody dłużnika i interes wierzyciela zabezpieczonego.
Wierzytelności zabezpieczone rzeczowo wymagają osobnej analizy. W tej części nie wystarczy standardowy harmonogram dla wierzycieli niezabezpieczonych — znaczenie ma wartość nieruchomości, saldo długu oraz warunki proponowane wierzycielowi hipotecznemu.
Ile kosztuje postępowanie
Układ konsumencki wymaga większej zdolności finansowej niż samo złożenie wniosku o upadłość konsumencką. Ustawa uzależnia otwarcie postępowania między innymi od możliwości pokrycia jego kosztów.
- wraz z własnym wnioskiem dłużnik wpłaca zaliczkę na wydatki postępowania,
- wysokość zaliczki odpowiada przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego,
- nadzorcy przysługuje również wynagrodzenie powiązane z poziomem zaspokojenia wierzycieli według zasad ustawowych.
Przed ponoszeniem kosztów warto sprawdzić, czy układ jest matematycznie wykonalny. Analizujemy dochód netto, koszty życia, możliwy okres spłaty, majątek oraz przewidywany poziom zaspokojenia wierzycieli.
Jak wygląda wniosek o otwarcie układu konsumenckiego
Wniosek składa się na formularzu właściwym dla postępowania. Oprócz danych identyfikacyjnych i uzasadnienia musi przedstawiać pełny obraz sytuacji majątkowej oraz zadłużenia, a także zawierać wstępne propozycje układowe.
Na podstawie struktury formularza KRZ oraz praktycznie przygotowywanych wniosków można podzielić materiał na następujące grupy:
Majątek i zabezpieczenia
Wykaz składników majątku z szacunkową wartością, miejscem położenia oraz informacją o hipotekach, zastawach i innych zabezpieczeniach.
Wierzyciele i zadłużenie
Lista wierzycieli, kwoty wierzytelności, terminy płatności oraz osobne oznaczenie wierzytelności spornych.
Dochody i koszty życia
Informacje o przychodach oraz wydatkach koniecznych do utrzymania dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu.
Ostatnie czynności majątkowe
Informacje o istotnych czynnościach dotyczących nieruchomości, udziałów, ruchomości, wierzytelności i innych praw dokonanych w okresie wskazanym przez ustawę.
Propozycje układowe
Wstępny model spłaty: wysokość rat, terminy, ewentualna redukcja oraz źródła finansowania układu.
Uzasadnienie i dokumenty
Opis przyczyn niewypłacalności, wykonalności układu oraz dokumenty potwierdzające dane przedstawione we wniosku.
Ustawa wymaga między innymi aktualnego wykazu majątku, spisu wierzycieli, spisu wierzytelności spornych, listy zabezpieczeń, informacji o przychodach i kosztach z ostatnich sześciu miesięcy oraz informacji o określonych czynnościach majątkowych z ostatnich dwunastu miesięcy. Do wniosku o układ dochodzą wstępne propozycje układowe.
Układ konsumencki a upadłość konsumencka
| Element | Układ konsumencki | Upadłość konsumencka |
|---|---|---|
| Główny cel | Porozumienie z wierzycielami i wykonanie nowych warunków spłaty | Likwidacja majątku wchodzącego do masy oraz oddłużenie według zasad Prawa upadłościowego |
| Zgoda wierzycieli | Tak — układ musi zostać przyjęty w głosowaniu | Nie jest warunkiem ogłoszenia upadłości |
| Majątek | Brak automatycznej likwidacji przez syndyka; układ może przewidywać zachowanie majątku | Majątek wchodzący do masy może podlegać likwidacji przez syndyka |
| Zdolność do spłaty | Musi istnieć realna możliwość pokrycia kosztów oraz wykonania układu | Upadłość może być właściwa także przy bardzo niskiej lub braku zdolności do spłaty |
| Okres | Co do zasady do 5 lat; ustawa przewiduje wyjątki | Dalsze oddłużenie zależy od rozstrzygnięcia sądu dotyczącego planu spłaty lub jego braku |
| Kto prowadzi | Nadzorca sądowy, a po zatwierdzeniu — nadzorca wykonania układu | Syndyk, a następnie sąd rozstrzygający o dalszym oddłużeniu |
Więcej o trybie likwidacyjnym opisujemy na stronie Upadłość konsumencka oraz w naszym Poradniku.
Jak pomagamy przy układzie konsumenckim
Najważniejsza część pracy odbywa się jeszcze przed wysłaniem formularza. Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy układ jest lepszy od upadłości oraz czy ma realną szansę uzyskać poparcie wierzycieli.
- analiza zadłużenia, majątku, dochodów i budżetu gospodarstwa domowego,
- porównanie scenariusza układowego z upadłością konsumencką,
- przygotowanie realistycznych propozycji układowych i harmonogramu spłat,
- sporządzenie wniosku i kompletowanie załączników do KRZ,
- analiza pozycji wierzycieli zabezpieczonych oraz ryzyk związanych z nieruchomościami,
- wsparcie w toku postępowania oraz przy wykonywaniu zatwierdzonego układu.
Układ powinien bronić się w liczbach
W praktyce samo uzasadnienie prawne nie wystarczy. Trzeba pokazać, skąd będą pochodziły środki na spłatę, jaką część zadłużenia dłużnik jest w stanie obsłużyć oraz czy konstrukcja układu pozostaje wykonalna przy normalnych kosztach życia.
Sprawdźmy, czy układ jest lepszy od upadłości
Podczas rozmowy wstępnej analizujemy strukturę zadłużenia, miesięczne dochody i koszty, majątek oraz cel, który chcesz osiągnąć. Na tej podstawie możemy ocenić, czy realny jest układ z wierzycielami, czy bezpieczniejszym rozwiązaniem będzie upadłość konsumencka.
- +48 664 988 740
- biuro@mgdg.pl
- ul. Szadkowskiego 5 lok. 29, 01-493 Warszawa