Upadłość konsumencka bez majątku – czy można ogłosić upadłość, gdy nie ma się nic?

Wprowadzenie

Jedno z najczęstszych nieporozumień dotyczących upadłości konsumenckiej brzmi: skoro nie mam mieszkania, samochodu ani oszczędności, to nie mam czego sprzedać, a więc upadłość nie ma sensu albo sąd jej nie ogłosi. Jest dokładnie odwrotnie. Upadłość konsumencka została pomyślana przede wszystkim dla osób, które nie mają majątku, a mają długi. Brak majątku nie blokuje ogłoszenia upadłości, nie przerzuca kosztów postępowania na dłużnika i często skraca całą procedurę. W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku, jak przebiega upadłość konsumencka osoby, która nie ma nic, kto za nią płaci, co robi syndyk i jak wygląda oddłużenie na końcu drogi.

Brak majątku nie jest przeszkodą: co mówi ustawa

Jedyną przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 Prawa upadłościowego), a dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Ustawa domniemywa utratę tej zdolności, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Żaden z tych przepisów nie wspomina o majątku. Osoba bez majątku, która nie jest w stanie spłacać długów, spełnia przesłankę niewypłacalności w sposób wręcz oczywisty.

Wątpliwości biorą się z upadłości przedsiębiorców. W postępowaniu ogólnym sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów (art. 13 ust. 1). Ten przepis rzeczywiście zamyka drogę do upadłości firmom bez majątku. W upadłości konsumenckiej jest jednak inaczej. Zgodnie z art. 491² ust. 1 zdanie drugie przepis art. 13 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wyłącznie wierzyciel. Jeżeli wniosek składa sam dłużnik, co jest sytuacją typową, brak majątku na koszty postępowania nie może być podstawą oddalenia wniosku.

Ustawa idzie dalej i wprost przewiduje sytuację, w której dłużnik nie ma nic. Art. 491⁷ ust. 1 stanowi, że w przypadku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania albo w masie upadłości brak jest płynnych funduszów na ich pokrycie, koszty te pokrywa tymczasowo Skarb Państwa. Ustawodawca nie tylko dopuszcza upadłość bez majątku, ale zapewnia jej finansowanie. Dodatkowo postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2), więc ani brak majątku, ani niewielka liczba długów nie stanowią przeszkody.

Kto płaci za postępowanie, gdy masa upadłości jest pusta

Postępowanie upadłościowe generuje koszty: wynagrodzenie syndyka, opłaty za obwieszczenia, korespondencję, ewentualne wyceny, koszty przechowywania i sprzedaży ruchomości. W upadłości przedsiębiorcy koszty te pokrywa się z masy upadłości. W upadłości konsumenckiej osoby bez majątku masa jest pusta, więc ustawa przewiduje mechanizm zastępczy.

Zaliczka ze Skarbu Państwa

Jednocześnie z ogłoszeniem upadłości sąd przyznaje syndykowi zaliczkę na pokrycie kosztów postępowania oraz zarządza jej niezwłoczną wypłatę tymczasowo ze środków Skarbu Państwa, chyba że majątek upadłego pozwala na bieżące pokrywanie kosztów (art. 491⁷ ust. 3 zdanie pierwsze). W dalszym toku postępowania, w razie potrzeby, sąd przyznaje kolejne zaliczki (art. 491⁷ ust. 3 zdanie drugie). Syndyk nie musi więc czekać na sprzedaż czegokolwiek, aby rozpocząć czynności, a upadły nie musi wpłacać żadnej zaliczki z własnej kieszeni. Warto to podkreślić, ponieważ w postępowaniu o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli dłużnik musi wraz z wnioskiem uiścić zaliczkę w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pod rygorem zwrotu wniosku (art. 491²⁶ ust. 1). W upadłości konsumenckiej takiego wymogu nie ma.

Zwrot zaliczki tylko wtedy, gdy są środki

Słowo „tymczasowo” ma znaczenie. Syndyk zwraca Skarbowi Państwa wypłacone kwoty niezwłocznie po wpływie do masy upadłości funduszów wystarczających na pokrycie kosztów postępowania (art. 491⁷ ust. 4). Jeżeli w toku postępowania do masy wpłyną środki, na przykład z części wynagrodzenia upadłego, syndyk w pierwszej kolejności rozlicza się ze Skarbem Państwa. Jeżeli środki nie wpłyną, Skarb Państwa pozostaje z kosztami, a ich ostateczny los rozstrzyga się dopiero przy ustalaniu planu spłaty albo umorzeniu zobowiązań, o czym piszemy w dalszej części.

Opłata od wniosku i koszty pełnomocnika

Jedynym wydatkiem, który dłużnik ponosi na starcie, jest opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości. Jej wysokość określa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, która nie jest przedmiotem tego opracowania; wniosek osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej podlega opłacie podstawowej w wysokości 30 zł. Osoba, która nie jest w stanie uiścić nawet tej kwoty, może wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych na zasadach ogólnych. Odrębną kwestią jest honorarium pełnomocnika, jeżeli dłużnik korzysta z pomocy doradcy restrukturyzacyjnego lub kancelarii; nie jest ono kosztem postępowania upadłościowego i nie obciąża masy.

Co robi syndyk, gdy nie ma czego likwidować

Brak majątku nie oznacza, że syndyk nie ma nic do zrobienia. Jego zadania w upadłości konsumenckiej są szersze niż sama sprzedaż składników masy, a wiele z nich wykonuje się niezależnie od tego, czy majątek istnieje.

Objęcie majątku i spis inwentarza

Syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go i przystępuje do jego likwidacji (art. 173). W terminie trzydziestu dni od ogłoszenia upadłości składa sędziemu-komisarzowi spis inwentarza wraz z planem likwidacyjnym (art. 306). U osoby bez majątku spis inwentarza jest krótki, ale musi zostać sporządzony. Syndyk ustala, czy upadły rzeczywiście nie ma składników podlegających likwidacji, czy jedynie nie ma składników o istotnej wartości. Przedmioty urządzenia domowego, odzież, zapasy żywności, narzędzia niezbędne do pracy zarobkowej i inne rzeczy wyłączone spod egzekucji na podstawie art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego nie wchodzą do masy upadłości (art. 63 ust. 1 pkt 1) i nie podlegają likwidacji. Drobne ruchomości o niewielkiej wartości syndyk może pozostawić upadłemu albo upoważnić go pisemnie do ich sprzedaży (art. 491¹²), jeżeli koszty likwidacji przewyższałyby przychód.

Weryfikacja sytuacji majątkowej

Syndyk nie poprzestaje na oświadczeniu upadłego. Po ogłoszeniu upadłości zwraca się do naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o informacje dotyczące upadłego z ostatnich pięciu lat, w szczególności o okolicznościach powodujących powstanie obowiązku podatkowego, oraz zasięga informacji w Krajowym Rejestrze Sądowym, czy upadły jest wspólnikiem spółek handlowych lub pełnił funkcje w ich organach w ostatnich dziesięciu latach (art. 491⁸ ust. 1). O niezgodności tych informacji z danymi z wniosku syndyk informuje sędziego-komisarza (art. 491⁸ ust. 2). Celem jest ustalenie, czy „brak majątku” jest stanem rzeczywistym, czy wynikiem wcześniejszego wyzbycia się majątku. Do tej kwestii wracamy w osobnej sekcji.

Zawiadomienia, wierzyciele i lista wierzytelności

Syndyk zawiadamia znanych wierzycieli o ogłoszeniu upadłości i poucza ich o zasadach zgłaszania wierzytelności (art. 491⁶a ust. 1), zawiadamia małżonka upadłego (art. 491⁶a ust. 2), komorników prowadzących egzekucje oraz placówki pocztowe (art. 176). Przyjmuje zgłoszenia wierzytelności składane w terminie trzydziestu dni od obwieszczenia (art. 491⁵ ust. 1 pkt 3), sporządza listę wierzytelności i rozpoznaje ewentualne sprzeciwy. Ta część pracy syndyka nie zależy od majątku, a zależy od liczby wierzycieli i jakości spisu wierzycieli we wniosku.

Ustalenie dochodu i projekt planu spłaty

Najważniejszym zadaniem syndyka w sprawie osoby bez majątku jest ustalenie, jaką część dochodów upadłego należy przekazywać do masy, oraz przygotowanie projektu planu spłaty wierzycieli albo informacji o przesłankach umorzenia zobowiązań bez planu (art. 491¹⁴ ust. 1). Syndyk zawiadamia pracodawcę lub organ rentowy o ogłoszeniu upadłości i wskazuje kwotę podlegającą przekazaniu, gromadzi dane o kosztach utrzymania upadłego i jego rodziny oraz ocenia jego możliwości zarobkowe. To na tym etapie rozstrzyga się, czy postępowanie zakończy się planem spłaty, czy umorzeniem bez planu.

Czy brak mieszkania, samochodu i oszczędności skraca postępowanie

Tak, w większości przypadków. Etapem, który w upadłości konsumenckiej trwa najdłużej, jest likwidacja majątku, w szczególności sprzedaż nieruchomości. Syndyk musi ją wycenić, zawiadomić wierzycieli i sąd o sposobie likwidacji i cenie minimalnej (art. 491¹¹a ust. 2), znaleźć nabywcę, a upadłemu wydzielić środki na wynajem lokalu na okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy (art. 342a). Sprzedaż samochodu, choć prostsza, również wymaga oszacowania, ogłoszeń i czasu. U osoby bez majątku cały ten etap odpada.

Ustawa nakłada na syndyka obowiązek podejmowania działań umożliwiających zakończenie likwidacji w ciągu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości (art. 308 ust. 2). Przy pustej masie termin ten jest łatwy do dotrzymania, a syndyk może złożyć projekt planu spłaty wkrótce po upływie trzydziestodniowego terminu do zgłaszania wierzytelności i wykonaniu czynności weryfikacyjnych. Brak majątku sprzyja również prowadzeniu postępowania w podstawowym, uproszczonym trybie: sąd może zdecydować o prowadzeniu postępowania według przepisów ogólnych tylko wtedy, gdy uzasadnia to znaczny rozmiar majątku dłużnika, znaczna liczba wierzycieli lub inne przewidywania co do zwiększonego skomplikowania (art. 491¹ ust. 2).

Istnieje jednak jeden mechanizm, na który osoba bez majątku powinna zwrócić szczególną uwagę. Do okresu planu spłaty zalicza się czas od upływu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu, ale tylko wtedy, gdy dłużnik pokryje w całości koszty postępowania tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 1d). Upadły bez majątku, którego plan spłaty nie przewiduje pełnego zwrotu tych kosztów, nie skorzysta z zaliczenia. W praktyce ma to niewielkie znaczenie, ponieważ przy pustej masie postępowanie kończy się szybko i okres podlegający zaliczeniu byłby i tak krótki, ale warto o tym wiedzieć przy planowaniu.

Wynagrodzenie i inne dochody: masa upadłości to nie tylko rzeczy

Osoba, która mówi, że nie ma nic, zwykle ma na myśli brak nieruchomości, pojazdu i oszczędności. Z punktu widzenia Prawa upadłościowego majątek to jednak także dochody uzyskiwane w toku postępowania. Do masy upadłości wchodzi majątek nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego (art. 62), a więc również wynagrodzenie, emerytura, renta, dochód z umów cywilnoprawnych, darowizny i spadki nabyte po ogłoszeniu upadłości. To właśnie z tych środków tworzy się w praktyce fundusze masy u osoby bez majątku rzeczowego.

Jaka część dochodu wchodzi do masy

Ustawa chroni część dochodu upadłego na trzech poziomach. Po pierwsze, do masy nie wchodzi wynagrodzenie za pracę w części niepodlegającej zajęciu (art. 63 ust. 1 pkt 2), co oznacza granice z Kodeksu pracy: potrącenie nie może przekroczyć połowy wynagrodzenia, a wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia netto. Po drugie, do masy nie wchodzi mienie wyłączone spod egzekucji na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego (art. 63 ust. 1 pkt 1), w tym świadczenia alimentacyjne, rodzinne, wychowawcze, pielęgnacyjne i inne wymienione w art. 833 § 6 tego kodeksu. Po trzecie, jeżeli na utrzymaniu upadłego nie pozostają inne osoby, do masy nie wchodzi część dochodu odpowiadająca 150 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej z ustawy o pomocy społecznej, a jeżeli upadły ma osoby na utrzymaniu, iloczyn liczby tych osób wraz z upadłym oraz 150 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 63 ust. 1a i 1b). Część dochodu wyłączona na tej podstawie nie podlega egzekucji (art. 63 ust. 1d).

W praktyce upadły zachowuje wyższą z dwóch kwot: część wynagrodzenia wolną od zajęcia według Kodeksu pracy albo kwotę z art. 63 ust. 1a lub 1b. Jeżeli jego sytuacja jest szczególna, na przykład z uwagi na stan zdrowia lub potrzeby mieszkaniowe, sędzia-komisarz na wniosek upadłego lub syndyka może określić część dochodu wyłączoną z masy w inny sposób (art. 63 ust. 1c). Osoba zarabiająca na poziomie minimalnego wynagrodzenia nie przekazuje do masy nic; osoba zarabiająca więcej przekazuje nadwyżkę ponad chronioną kwotę.

Emerytura, renta i umowy cywilnoprawne

Świadczenia emerytalne i rentowe podlegają egzekucji w granicach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym (art. 833 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego), a część chroniona nie wchodzi do masy (art. 63 ust. 1 pkt 1). Dochody z umów zlecenia, jeżeli są powtarzalne i stanowią jedyne źródło utrzymania, korzystają z ochrony przewidzianej dla wynagrodzenia za pracę (art. 833 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). We wszystkich tych przypadkach stosuje się dodatkowo minimum z art. 63 ust. 1a i 1b.

Czy można ogłosić upadłość przy zerowym dochodzie

Tak. Ani brak majątku, ani brak dochodu nie stanowią przeszkody w ogłoszeniu upadłości. Ustawa nie uzależnia ogłoszenia upadłości konsumenckiej od zdolności do pokrycia kosztów ani do dokonywania spłat. Przeciwnie, przewiduje odrębne ścieżki dla osób, które nie są w stanie spłacać niczego.

Jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania bez ustalenia planu spłaty, a kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa (art. 491¹⁶ ust. 1 i 2). Jeżeli niezdolność nie ma charakteru trwałego, sąd umarza zobowiązania warunkowo, a umorzenie staje się ostateczne po pięciu latach, jeżeli nikt nie wystąpi o ustalenie planu spłaty (art. 491¹⁶ ust. 2a i 2i). Obie instytucje omówiliśmy szczegółowo w osobnym artykule.

Trzeba jednak pamiętać, że zerowy dochód i zerowe możliwości zarobkowe to dwie różne rzeczy. Ustalając plan spłaty, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego (art. 491¹⁵ ust. 4), a nie tylko faktyczny dochód. Zdrowa osoba w wieku produkcyjnym, która nie pracuje, nie jest trwale niezdolna do spłat, ponieważ może podjąć pracę. Sąd może w takim przypadku ustalić plan spłaty z ratą odpowiadającą dochodowi możliwemu do osiągnięcia. Zerowy dochód uzasadnia umorzenie bez planu wtedy, gdy wynika z okoliczności osobistych, takich jak wiek, choroba, niepełnosprawność czy stała opieka nad osobą zależną, a nie z braku aktywności zawodowej.

Koszty syndyka: ile wynoszą i kto je ostatecznie ponosi

Wysokość wynagrodzenia

Wynagrodzenie syndyka w upadłości konsumenckiej ustala sąd, biorąc pod uwagę wysokość funduszów masy, stopień zaspokojenia wierzycieli, nakład pracy, zakres i trudność czynności oraz czas trwania postępowania (art. 491⁹ ust. 1). Ustawa zakreśla granice: od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa GUS (art. 491⁹ ust. 2). W szczególnie uzasadnionych przypadkach, przy zwiększonym nakładzie pracy wynikającym ze skomplikowania postępowania lub liczby wierzycieli, sąd może przyznać do czterokrotności tej kwoty (art. 491⁹ ust. 3). W sprawie osoby bez majątku, z niewielką liczbą wierzycieli, wynagrodzenie zwykle mieści się w dolnej części tego przedziału. Jest to model zupełnie inny niż w upadłości przedsiębiorcy, gdzie wynagrodzenie syndyka liczy się według wielostopniowego wzoru z art. 162 i może sięgać wielokrotności podstawy.

Kto ostatecznie ponosi koszty

Losy kosztów pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa zależą od sposobu zakończenia postępowania. Jeżeli sąd ustala plan spłaty, uwzględnia w nim koszty postępowania tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa co do zasady w pełnej wysokości, chyba że możliwości zarobkowe upadłego i potrzeby jego rodziny na to nie pozwalają (art. 491¹⁵ ust. 2). Koszty nieuwzględnione w planie albo niezaspokojone w ramach jego wykonania ponosi Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 3). Jeżeli sąd umarza zobowiązania bez planu spłaty, obciąża Skarb Państwa tymczasowo pokrytymi kosztami w całości (art. 491¹⁶ ust. 2). Jeżeli żaden wierzyciel nie zgłosił wierzytelności, a koszty nie zostały zaspokojone, plan spłaty obejmuje wyłącznie te koszty (art. 491¹⁴ ust. 5 w związku z art. 491¹⁵ ust. 2 zdanie drugie).

Dla osoby bez majątku oznacza to, że koszty syndyka nie są nigdy jej bezpośrednim długiem do zapłaty z góry. Albo zostaną rozłożone w ratach planu spłaty, jeżeli upadły ma dochód pozwalający je pokryć, albo obciążą Skarb Państwa, jeżeli nie ma. Warto dodać, że umorzenie postępowania z winy upadłego, na przykład z powodu zatajenia majątku (art. 491¹⁰ ust. 2 i 2a), nie zwalnia z obowiązku zwrotu kosztów, a sąd przyznaje wówczas syndykowi wynagrodzenie ostateczne (art. 167 ust. 3 stosowany odpowiednio).

Jak brak majątku wpływa na dalszy sposób oddłużenia

Brak majątku nie decyduje sam w sobie o formie oddłużenia. Decydują możliwości zarobkowe i sytuacja osobista upadłego. W praktyce osoba bez majątku trafia do jednego z trzech scenariuszy.

• Plan spłaty z dochodów. Jeżeli upadły osiąga dochód przekraczający kwoty chronione albo ma realne możliwości zarobkowe, sąd ustala plan spłaty na okres do trzydziestu sześciu miesięcy, a przy umyślności lub rażącym niedbalstwie od trzydziestu sześciu do osiemdziesięciu czterech miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 i ust. 1a). Wysokość raty wynika z możliwości zarobkowych, kosztów utrzymania i potrzeb mieszkaniowych (art. 491¹⁵ ust. 4), nie z wysokości długu. Wierzyciele otrzymują wyłącznie to, co upadły spłaci w ratach; reszta ulega umorzeniu po wykonaniu planu (art. 491²¹ ust. 1).
• Umorzenie bez planu spłaty. Jeżeli upadły jest trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania od razu, bez planu, a koszty obciążają Skarb Państwa (art. 491¹⁶ ust. 1 i 2). To najczęstsze zakończenie w sprawach osób starszych, chorych i niepełnosprawnych bez majątku.
• Warunkowe umorzenie. Jeżeli niezdolność do spłat jest przejściowa, sąd umarza zobowiązania pod warunkiem, że przez pięć lat nikt nie doprowadzi do ustalenia planu spłaty (art. 491¹⁶ ust. 2a). W tym czasie upadły składa coroczne sprawozdania i nie może pogarszać swojej sytuacji majątkowej (art. 491¹⁶ ust. 2c i 2e).

Brak majątku nie chroni natomiast przed odmową oddłużenia. Sąd odmawia ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań, jeżeli upadły doprowadził do niewypłacalności w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie majątku, albo w ciągu dziesięciu lat przed wnioskiem korzystał już z oddłużenia (art. 491¹⁴a ust. 1). Osoba, która nie ma nic, ponieważ roztrwoniła majątek, może spotkać się z odmową. Osoba, która nie ma nic, ponieważ nigdy nie miała, przechodzi przez postępowanie bez tego ryzyka.

Kiedy „brak majątku” budzi wątpliwości sądu i syndyka

Ustawa nie karze za brak majątku, ale bada, skąd się wziął. Wniosek o ogłoszenie upadłości musi zawierać informację o czynnościach prawnych dokonanych w ostatnich dwunastu miesiącach, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach (art. 491² ust. 4 pkt 9), oraz o czynnościach dotyczących ruchomości, wierzytelności lub innych praw o wartości przekraczającej 10 000 zł (art. 491² ust. 4 pkt 10). Osoba, która rok przed wnioskiem przekazała mieszkanie dziecku, sprzedała samochód za ułamek wartości albo darowała oszczędności rodzinie, musi to ujawnić.

Syndyk ma narzędzia, aby takie czynności podważyć. Bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego (art. 127 ust. 1). Do czynności dokonanych wcześniej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o skardze pauliańskiej (art. 131). Składnik majątku uznany za bezskutecznie zbyty wraca do masy albo osoba, która go otrzymała, zwraca jego równowartość. Zatajenie takiej czynności we wniosku prowadzi do umorzenia postępowania (art. 491¹⁰ ust. 2a), a zatajone zobowiązanie nie podlega umorzeniu (art. 491²¹ ust. 2).

Z tego wynika prosta wskazówka. Jeżeli nie masz majątku, ponieważ go nigdy nie miałeś albo utraciłeś go w egzekucji, upadłość jest dla Ciebie prostym i szybkim postępowaniem. Jeżeli nie masz majątku, ponieważ przekazałeś go bliskim w ostatnich latach, upadłość nadal jest możliwa, ale wymaga uczciwego ujawnienia tych czynności i liczenia się z tym, że syndyk będzie badał ich skuteczność.

Jak MG Doradztwo Gospodarcze wspiera osoby bez majątku

Sprawy osób bez majątku stanowią większość spraw upadłości konsumenckiej, które prowadzimy. Wbrew pozorom nie są one najprostsze, ponieważ cała wartość postępowania przesuwa się z likwidacji na prawidłowe ustalenie dochodu, kosztów utrzymania i formy oddłużenia. Wspieramy klientów w następującym zakresie:

• wstępna ocena: sprawdzamy, czy sytuacja klienta odpowiada przesłankom niewypłacalności z art. 11 i czy w ostatnich latach nie doszło do czynności, które syndyk mógłby uznać za bezskuteczne na podstawie art. 127, tak aby wniosek nie zaskoczył ani klienta, ani sądu;
• rzetelny wykaz majątku: przygotowujemy wykaz z art. 491² ust. 4 pkt 4 w sposób, który odróżnia rzeczy wyłączone z masy na podstawie art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego od składników podlegających likwidacji, i nie pozostawia pola do zarzutu niezupełności;
• ustalenie chronionej części dochodu: obliczamy, jaka część wynagrodzenia lub świadczenia pozostanie do dyspozycji klienta na podstawie art. 63 ust. 1 do 1c, a w razie potrzeby przygotowujemy wniosek do sędziego-komisarza o inne określenie tej części;
• wybór formy oddłużenia: oceniamy, czy klient powinien zmierzać do planu spłaty z niską ratą, umorzenia bez planu czy warunkowego umorzenia, i gromadzimy dokumentację potwierdzającą trwałą lub przejściową niezdolność do spłat;
• stanowisko do projektu syndyka: w czternastodniowym terminie z art. 491¹⁴ ust. 3 przedstawiamy sądowi możliwości zarobkowe, koszty utrzymania i potrzeby mieszkaniowe klienta;
• kontakt z syndykiem: pomagamy sprawnie przekazać dokumenty i wyjaśnienia, tak aby postępowanie bez majątku zakończyło się w możliwie krótkim czasie.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka bez majątku jest nie tylko możliwa, ale jest najczęstszym wariantem tego postępowania. Sąd ogłasza upadłość na podstawie niewypłacalności, a nie posiadania majątku, koszty pokrywa tymczasowo Skarb Państwa, syndyk zamiast likwidować składniki masy koncentruje się na ustaleniu dochodu i formy oddłużenia, a brak nieruchomości i pojazdu skraca postępowanie o etap, który zwykle trwa najdłużej. Do masy wchodzi natomiast część dochodów upadłego ponad kwoty chronione, a o wysokości rat lub o umorzeniu bez planu decydują możliwości zarobkowe i sytuacja osobista. Osoba, która nie ma nic, przechodzi przez upadłość szybko i bez kosztów własnych; osoba, która nie ma nic, bo niedawno przekazała majątek bliskim, również może ogłosić upadłość, ale musi liczyć się z badaniem tych czynności przez syndyka.

Jeżeli masz długi, a nie masz majątku ani środków na ich spłatę, skontaktuj się z MG Doradztwo Gospodarcze. Sprawdzimy, czy upadłość konsumencka jest dla Ciebie właściwa, przygotujemy wniosek i poprowadzimy sprawę do umorzenia zobowiązań.

Podstawa prawna i źródła

Artykuł został opracowany na podstawie następujących aktów prawnych w brzmieniu obowiązującym na dzień aktualizacji:

• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. 2003 Nr 60 poz. 535; tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 614, 1085, 1170, 1172), w szczególności: art. 10 i art. 11 ust. 1 i 1a (niewypłacalność); art. 13 ust. 1 (oddalenie wniosku z powodu braku majątku na koszty) w związku z art. 491² ust. 1 zdanie drugie (stosowanie wyłącznie przy wniosku wierzyciela); art. 62 i art. 63 ust. 1, 1a, 1b, 1c i 1d (masa upadłości i wyłączenia); art. 127 ust. 1 i art. 131 (bezskuteczność czynności upadłego); art. 162 i art. 167 ust. 3 (wynagrodzenie syndyka, porównawczo i w razie umorzenia); art. 173 i art. 176 (obowiązki syndyka, zawiadomienia); art. 306 i art. 308 ust. 2 (spis inwentarza, termin likwidacji); art. 342a (środki na potrzeby mieszkaniowe); art. 491¹ ust. 2 (tryb postępowania); art. 491² ust. 2 i ust. 4 (jeden wierzyciel, treść wniosku); art. 491⁵ ust. 1 pkt 3 (termin zgłaszania wierzytelności); art. 491⁶a (zawiadomienia wierzycieli i małżonka); art. 491⁷ ust. 1, 3 i 4 (tymczasowe pokrycie kosztów przez Skarb Państwa, zaliczka, zwrot); art. 491⁸ (weryfikacja sytuacji upadłego); art. 491⁹ ust. 1 do 3 (wynagrodzenie syndyka); art. 491¹⁰ ust. 2 i 2a (umorzenie postępowania); art. 491¹¹a ust. 2 i art. 491¹² (likwidacja); art. 491¹⁴ ust. 1, 3 i 5 (projekt planu spłaty, brak zgłoszeń); art. 491¹⁴a ust. 1 (odmowa oddłużenia); art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4, ust. 1a, 1d, 2, 3 i 4 (plan spłaty, koszty, kryteria); art. 491¹⁶ ust. 1, 2, 2a, 2c, 2e i 2i (umorzenie bez planu, warunkowe umorzenie); art. 491²¹ ust. 1 i 2 (umorzenie zobowiązań, wyłączenia); art. 491²⁶ ust. 1 (zaliczka w postępowaniu układowym, porównawczo).
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.), art. 829, art. 833 § 2, 4 i 6 (wyłączenia i ograniczenia egzekucji).
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, art. 87 i art. 87¹ (granice potrąceń z wynagrodzenia).
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w zakresie opłaty od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej; ustawa ta nie była przedmiotem szczegółowej analizy w niniejszym opracowaniu.

Teksty ujednolicone aktów prawnych pochodzą z Internetowego Systemu Aktów Prawnych Kancelarii Sejmu. W artykule nie powołano orzecznictwa.

Artykuł ma charakter informacyjny i został opracowany na podstawie przepisów w brzmieniu obowiązującym na dzień aktualizacji. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Wysokość części dochodu wyłączonej z masy upadłości, wynagrodzenie syndyka oraz forma oddłużenia zależą od okoliczności konkretnej sprawy i podlegają ocenie sądu. Stan prawny może ulec zmianie; MG Doradztwo Gospodarcze weryfikuje aktualność publikowanych treści i podaje datę ostatniej aktualizacji w nagłówku artykułu.