Czym jest restrukturyzacja firmy w świetle Prawa restrukturyzacyjnego

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne reguluje zawieranie przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością układu z wierzycielami oraz skutki układu, a także przeprowadzanie działań sanacyjnych (art. 1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.

Restrukturyzacja nie jest zatem likwidacją firmy. Jej istotą jest porozumienie z wierzycielami co do nowych warunków spłaty zobowiązań, które pozwala przedsiębiorstwu kontynuować działalność. Otwarcie postępowania nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych dłużnika (art. 66 ust. 1). Po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania przedsiębiorca występuje w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia „w restrukturyzacji” (art. 66 ust. 2).

Przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego, spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, prostych spółek akcyjnych i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej, wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem oraz wspólników spółki partnerskiej (art. 4 ust. 1). Z restrukturyzacji mogą więc skorzystać zarówno jednoosobowe działalności gospodarcze, jak i spółki prawa handlowego.

Kto może skorzystać z restrukturyzacji: niewypłacalność i zagrożenie niewypłacalnością

Postępowanie restrukturyzacyjne może być prowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością (art. 6 ust. 1). To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie dla odpowiedzi na pytanie, kiedy warto rozpocząć restrukturyzację.

Dłużnikiem niewypłacalnym jest dłużnik niewypłacalny w rozumieniu Prawa upadłościowego (art. 6 ust. 2), czyli taki, który utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego). Domniemywa się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego). W przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niewypłacalność zachodzi także wtedy, gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego).

Dłużnikiem zagrożonym niewypłacalnością jest natomiast dłużnik, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny (art. 6 ust. 3). Ustawodawca celowo otworzył restrukturyzację dla firm, które jeszcze regulują zobowiązania, ale ich prognozy finansowe wskazują, że wkrótce mogą utracić płynność. Jest to kluczowa różnica w stosunku do upadłości, którą ogłasza się wyłącznie wobec dłużnika niewypłacalnego.

Postępowanie restrukturyzacyjne wszczyna się co do zasady na wniosek restrukturyzacyjny złożony przez dłużnika (art. 7 ust. 1). Sąd odmawia otwarcia postępowania, jeżeli jego skutkiem byłoby pokrzywdzenie wierzycieli (art. 8 ust. 1). W przypadku postępowania układowego i sanacyjnego sąd odmawia otwarcia również wtedy, gdy nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu (art. 8 ust. 2).

Kiedy warto rozpocząć restrukturyzację: sygnały, których nie należy ignorować

Odpowiedź na pytanie o właściwy moment rozpoczęcia restrukturyzacji wynika wprost z konstrukcji ustawy. Im wcześniej przedsiębiorca podejmie działania, tym więcej opcji pozostaje do jego dyspozycji i tym większa jest szansa na zachowanie przedsiębiorstwa. Poniżej wskazujemy okoliczności, które w świetle przepisów uzasadniają niezwłoczne rozważenie restrukturyzacji.

Pojawienie się stanu zagrożenia niewypłacalnością

Restrukturyzacja jest dostępna już w chwili, gdy sytuacja ekonomiczna dłużnika wskazuje, że w niedługim czasie może on stać się niewypłacalny (art. 6 ust. 3). Spadek przychodów, utrata kluczowego kontrahenta, wzrost kosztów finansowania lub nagromadzenie zobowiązań, których terminy zapłaty przypadają w krótkim okresie, mogą stanowić przesłankę do otwarcia postępowania. Na tym etapie dłużnik ma jeszcze zdolność do bieżącego regulowania kosztów postępowania i nowych zobowiązań, co jest warunkiem otwarcia postępowania układowego i sanacyjnego (art. 8 ust. 2).

Zbliżający się termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości

Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. W przypadku spółek obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i jego reprezentowania (art. 21 ust. 2 Prawa upadłościowego). Osoby te ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie, chyba że nie ponoszą winy (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego).

Ustawodawca wyraźnie wskazuje, że osoby zobowiązane mogą uwolnić się od tej odpowiedzialności, jeżeli wykażą, że w terminie trzydziestu dni otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego). Skuteczne rozpoczęcie restrukturyzacji stanowi zatem nie tylko szansę na uratowanie firmy, ale również ochronę członków zarządu przed odpowiedzialnością osobistą.

Pierwszeństwo restrukturyzacji przed upadłością

W przypadku złożenia wniosku restrukturyzacyjnego i wniosku o ogłoszenie upadłości w pierwszej kolejności rozpoznaje się wniosek restrukturyzacyjny (art. 11 Prawa restrukturyzacyjnego oraz art. 9b ust. 1 Prawa upadłościowego). Sąd upadłościowy wstrzymuje rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku restrukturyzacyjnego (art. 12 ust. 2). Nie można ogłosić upadłości w okresie od dnia otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego i postępowania sanacyjnego do dnia zakończenia albo prawomocnego umorzenia tego postępowania, a także od dnia obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 9a Prawa upadłościowego). Nawet jeżeli wierzyciel złożył już wniosek o ogłoszenie upadłości, dłużnik zachowuje możliwość skierowania sprawy na tory restrukturyzacji.

Narastające postępowania egzekucyjne

Zajęcia rachunków bankowych, wierzytelności i składników majątku paraliżują działalność operacyjną. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego powoduje zawieszenie z mocy prawa postępowań egzekucyjnych dotyczących wierzytelności objętych układem (art. 259 ust. 1, art. 278 ust. 1, art. 312 ust. 1), a sędzia-komisarz może uchylić dokonane wcześniej zajęcia, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa (art. 259 ust. 2, art. 312 ust. 2). Jeżeli egzekucje zaczynają blokować bieżącą działalność, jest to wyraźny sygnał, że czas na restrukturyzację już nadszedł.

Utrata możliwości regulowania bieżących zobowiązań jako granica

Ustawa zakreśla również moment, po którym restrukturyzacja może okazać się spóźniona. Sąd umarza postępowanie układowe albo sanacyjne, jeżeli dłużnik utracił zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu, przy czym domniemywa się utratę tej zdolności, jeżeli opóźnienie przekracza trzydzieści dni (art. 326 ust. 2). Sąd umarza postępowanie sanacyjne także wtedy, gdy brak jest realnych możliwości przywrócenia dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań (art. 326 ust. 3). Z kolei sąd odmawia zatwierdzenia układu, jeżeli jest oczywiste, że nie będzie on wykonany, a domniemywa się to, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po dniu otwarcia postępowania (art. 165 ust. 1). Restrukturyzacja wymaga więc, aby przedsiębiorstwo zachowało choćby minimalną zdolność operacyjną. Zwlekanie z decyzją może tę zdolność definitywnie odebrać.

Cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych

Zgodnie z art. 2 Prawa restrukturyzacyjnego restrukturyzację przeprowadza się w czterech postępowaniach: o zatwierdzenie układu, przyspieszonym układowym, układowym oraz sanacyjnym. Różnią się one stopniem sformalizowania, zakresem ochrony dłużnika i głębokością ingerencji w jego przedsiębiorstwo. O wyborze decyduje przede wszystkim poziom wierzytelności spornych oraz skala potrzebnych działań naprawczych.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Jest to najmniej sformalizowana ścieżka. Umożliwia zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych nie przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania (art. 3 ust. 2). Dłużnik zawiera umowę o sprawowanie nadzoru nad przebiegiem postępowania z osobą posiadającą licencję doradcy restrukturyzacyjnego, która pełni funkcję nadzorcy układu (art. 210 ust. 1). Następnie dłużnik ustala dzień układowy, według stanu z którego określa się uprawnienia wierzycieli do głosowania oraz skutki układu (art. 211 ust. 1 i 3).

Po sporządzeniu spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego nadzorca układu może dokonać obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 226a ust. 1). Od tej chwili dłużnik uzyskuje ochronę porównywalną z przyspieszonym postępowaniem układowym, w tym zawieszenie egzekucji i zakaz wypowiadania kluczowych umów (art. 226e w związku z art. 256 i art. 312). Skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa, jeżeli w terminie czterech miesięcy dłużnik nie złoży wniosku o zatwierdzenie układu (art. 226g). Obwieszczenie jest niedopuszczalne, jeżeli w ciągu ostatnich dziesięciu lat dłużnik prowadził już postępowanie o zatwierdzenie układu z takim obwieszczeniem albo umorzono wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne (art. 226a ust. 2). Sąd wydaje postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu w terminie dwóch tygodni od złożenia wniosku (art. 223 ust. 1).

Przyspieszone postępowanie układowe

Umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie i również wymaga, aby wierzytelności sporne nie przekraczały 15 % (art. 3 ust. 3). W terminie trzydziestu dni od otwarcia postępowania nadzorca sądowy sporządza plan restrukturyzacyjny, spis wierzytelności oraz spis wierzytelności spornych (art. 261 ust. 1). Dłużnik zachowuje zarząd własny nad majątkiem pod nadzorem nadzorcy sądowego (art. 67 ust. 1). Postępowanie toczy się przed sądem, ale w szybkim trybie, a głosowanie nad układem odbywa się na zgromadzeniu wierzycieli.

Postępowanie układowe

Przeznaczone jest dla dłużników, u których suma wierzytelności spornych przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania (art. 3 ust. 4). Spis wierzytelności podlega tu pełnej procedurze sprzeciwów, co wydłuża postępowanie. Otwarcie postępowania układowego wymaga uprawdopodobnienia zdolności dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu (art. 8 ust. 2). Skutki otwarcia, w tym zawieszenie egzekucji dotyczących wierzytelności objętych układem, odpowiadają skutkom przyspieszonego postępowania układowego (art. 278).

Postępowanie sanacyjne

Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności (art. 3 ust. 5). Działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie mu zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją (art. 3 ust. 6). Jest to najgłębsza forma restrukturyzacji, dająca największą ochronę, ale wiążąca się z najdalej idącą ingerencją w przedsiębiorstwo.

Otwierając postępowanie sanacyjne, sąd odbiera zarząd własny dłużnikowi i wyznacza zarządcę (art. 288 ust. 2). Jeżeli skuteczne przeprowadzenie postępowania wymaga osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów, a dają oni gwarancję należytego sprawowania zarządu, sąd może zezwolić dłużnikowi na wykonywanie zarządu w zakresie nieprzekraczającym zwykłego zarządu (art. 288 ust. 3). Z dniem otwarcia postępowania mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz mienie należące do dłużnika stają się masą sanacyjną (art. 294).

Zarządca dysponuje szczególnymi narzędziami naprawczymi. Może za zgodą sędziego-komisarza odstąpić od niewykonanej umowy wzajemnej (art. 298 ust. 1). Otwarcie postępowania sanacyjnego wywołuje w zakresie stosunków pracy takie same skutki jak ogłoszenie upadłości, co ułatwia restrukturyzację zatrudnienia (art. 300). Zarządca może również, za zgodą sędziego-komisarza, zbywać składniki masy sanacyjnej (art. 323 ust. 1). Skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej jest niedopuszczalne po dniu otwarcia postępowania, a wcześniej wszczęte egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa (art. 312 ust. 1 i 4). Zarządca w porozumieniu z dłużnikiem składa plan restrukturyzacyjny w terminie trzydziestu dni od otwarcia postępowania (art. 313 ust. 1), a sędzia-komisarz zwołuje zgromadzenie wierzycieli w celu głosowania nad układem nie później niż przed upływem dwunastu miesięcy od dnia otwarcia postępowania (art. 321 ust. 1).

Na czym polega restrukturyzacja zobowiązań: układ z wierzycielami

Sercem każdego postępowania restrukturyzacyjnego jest układ. Układ obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania, odsetki za okres od dnia otwarcia postępowania, wierzytelności zależne od warunku oraz wierzytelności zabezpieczone przeniesieniem własności (art. 150 ust. 1). Układ nie obejmuje między innymi wierzytelności alimentacyjnych i rent odszkodowawczych oraz roszczeń o wydanie mienia (art. 151 ust. 1). Wierzytelności ze stosunku pracy są objęte układem tylko za zgodą wierzyciela (art. 151 ust. 2).

Sposoby restrukturyzacji zobowiązań

Propozycje układowe składa dłużnik, a także rada wierzycieli, nadzorca sądowy albo zarządca, albo wierzyciele mający łącznie więcej niż 30 % sumy wierzytelności (art. 155 ust. 1 i 2). Zgodnie z art. 156 ust. 1 restrukturyzacja zobowiązań obejmuje w szczególności:

• odroczenie terminu wykonania;
• rozłożenie spłaty na raty;
• zmniejszenie wysokości zobowiązań;
• konwersję wierzytelności na udziały lub akcje;
• zmianę, zamianę lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność.

Propozycje mogą łączyć kilka sposobów restrukturyzacji (art. 156 ust. 2), a także przewidywać zaspokojenie wierzycieli przez likwidację majątku dłużnika (art. 159 ust. 1). Istotne ograniczenie dotyczy zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: ich restrukturyzacja może obejmować wyłącznie rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności (art. 160 ust. 1). Warunki restrukturyzacji są jednakowe dla wszystkich wierzycieli, a jeżeli głosowanie odbywa się w grupach, jednakowe dla wierzycieli z tej samej grupy (art. 162 ust. 1). Korzystniejsze warunki można przyznać między innymi wierzycielowi, który udziela finansowania niezbędnego do wykonania układu, lub mikroprzedsiębiorcy (art. 162 ust. 2).

Przyjęcie i zatwierdzenie układu

Uchwała o przyjęciu układu zapada, jeżeli wypowie się za nią większość głosujących wierzycieli mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym (art. 119 ust. 1). Jeżeli głosowanie odbywa się w grupach, większość taka jest wymagana w każdej grupie (art. 119 ust. 2), przy czym ustawa przewiduje możliwość przyjęcia układu mimo sprzeciwu niektórych grup, jeżeli za układem głosowali wierzyciele mający łącznie co najmniej połowę sumy wierzytelności i spełnione są dodatkowe warunki (art. 119 ust. 3).

Sąd odmawia zatwierdzenia układu, jeżeli narusza on prawo albo jeżeli jest oczywiste, że nie będzie wykonany (art. 165 ust. 1). Odmowa następuje także wtedy, gdy wierzyciel głosujący przeciw układowi zgłosił uzasadniony zarzut, że w wyniku realizacji układu znalazłby się w gorszej sytuacji niż w postępowaniu upadłościowym (art. 165 ust. 2). Prawomocnie zatwierdzony układ wiąże wszystkich wierzycieli, których wierzytelności są objęte układem, chociażby nie zostały umieszczone w spisie wierzytelności (art. 166 ust. 1). Nie wiąże jednak wierzycieli, których dłużnik nie ujawnił i którzy nie byli uczestnikami postępowania (art. 166 ust. 2).

Skutki zatwierdzenia układu

Z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone w celu zaspokojenia wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa, a tytuły wykonawcze obejmujące te wierzytelności tracą wykonalność (art. 170 ust. 1 i 3). Układ nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela i współdłużnika ani zabezpieczeń ustanowionych na mieniu osoby trzeciej (art. 167 ust. 1). Nadzorca albo zarządca obejmują funkcję nadzorcy wykonania układu (art. 171 ust. 1).

Układ musi zostać wykonany. Sąd uchyla układ, jeżeli dłużnik nie wykonuje jego postanowień albo jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany (art. 176 ust. 1). W przypadku uchylenia układu dotychczasowi wierzyciele mogą dochodzić swych roszczeń w pierwotnej wysokości, z zaliczeniem sum wypłaconych na podstawie układu (art. 179 ust. 1). Ustawa dopuszcza również układ częściowy, obejmujący jedynie niektóre zobowiązania, których restrukturyzacja ma zasadniczy wpływ na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa, na przykład kredyty, leasing kluczowych aktywów lub wierzytelności zabezpieczone rzeczowo (art. 180 ust. 1 i 4).

Plan restrukturyzacyjny i test zaspokojenia

Do wniosku restrukturyzacyjnego dołącza się wstępny plan restrukturyzacyjny, który zawiera co najmniej analizę przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej dłużnika, wstępny opis planowanych środków restrukturyzacyjnych wraz z kosztami oraz wstępny harmonogram ich wdrożenia, a także sprawozdanie finansowe sporządzone na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed złożeniem wniosku (art. 9 ust. 1 i 2).

Pełny plan restrukturyzacyjny, sporządzany w toku postępowania przez nadzorcę albo zarządcę, jest znacznie bardziej rozbudowany. Zgodnie z art. 10 ust. 1 zawiera on między innymi opis przedsiębiorstwa wraz z informacją o stanie podaży i popytu w sektorze, analizę przyczyn trudnej sytuacji, prezentację przyszłej strategii i informację o poziomie ryzyka, pełny opis planowanych środków restrukturyzacyjnych wraz z ich skutkami dla zatrudnienia, harmonogram wdrożenia, opis metod i źródeł finansowania, projektowane zyski i straty na kolejne pięć lat oparte na co najmniej dwóch prognozach oraz zestawienie aktywów i pasywów. Plan może być ograniczony, jeżeli z uwagi na wielkość lub charakter przedsiębiorstwa ustalenie wszystkich informacji nie jest możliwe albo niezbędne (art. 10 ust. 2).

Nadzorca albo zarządca sporządzają również test zaspokojenia, który porównuje przewidywany stopień zaspokojenia wierzycieli w ramach układu ze stopniem zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym (art. 10a). Testu nie sporządza się w postępowaniu prowadzonym wobec mikroprzedsiębiorcy (art. 10a ust. 4). Test zaspokojenia jest jednym z najważniejszych dokumentów w postępowaniu, ponieważ pozwala wykazać wierzycielom, że układ jest dla nich korzystniejszy niż upadłość dłużnika.

Ochrona przedsiębiorstwa w toku restrukturyzacji

Prawo restrukturyzacyjne wyposaża dłużnika w szereg mechanizmów ochronnych, które pozwalają kontynuować działalność w czasie negocjacji z wierzycielami. Najważniejsze z nich to:

• zawieszenie egzekucji: postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem, wszczęte przed otwarciem postępowania, ulegają zawieszeniu z mocy prawa, a wszczęcie nowych jest niedopuszczalne (art. 259 ust. 1 i 3, art. 278, art. 312 ust. 1 i 4);
• ochrona kluczowych umów: wypowiedzenie przez wynajmującego lub wydzierżawiającego umowy najmu lub dzierżawy lokalu lub nieruchomości, w których jest prowadzone przedsiębiorstwo dłużnika, bez zezwolenia rady wierzycieli jest niedopuszczalne, a zasadę tę stosuje się odpowiednio do umów kredytu, leasingu, ubezpieczeń majątkowych, rachunku bankowego, licencji oraz innych umów o podstawowym znaczeniu dla przedsiębiorstwa (art. 256 ust. 1 i 2);
• nieważność klauzul restrukturyzacyjnych: postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku lub otwarcia postępowania zmianę albo rozwiązanie stosunku prawnego są nieważne (art. 247, art. 225 ust. 1);
• zachowanie zarządu własnego: w postępowaniu o zatwierdzenie układu, przyspieszonym układowym i układowym dłużnik sprawuje zarząd własny swoim majątkiem pod nadzorem nadzorcy (art. 67 ust. 1);
• blokada upadłości: nie można ogłosić upadłości w czasie trwania otwartego postępowania restrukturyzacyjnego ani po obwieszczeniu o ustaleniu dnia układowego (art. 9a Prawa upadłościowego).

Ochrona ta ma swoją cenę. Od dnia otwarcia postępowania do dnia jego zakończenia spełnianie przez dłużnika świadczeń wynikających z wierzytelności objętych układem jest niedopuszczalne (art. 252 ust. 1). Dłużnik nie może więc selektywnie spłacać wybranych wierzycieli objętych układem. Jednocześnie musi na bieżąco regulować zobowiązania powstałe po otwarciu postępowania oraz koszty postępowania, które co do zasady ponosi dłużnik (art. 208 ust. 1).

Ryzyka i najczęstsze błędy w restrukturyzacji

Restrukturyzacja jest procesem wymagającym dyscypliny. Doświadczenie pokazuje, że najczęstsze przyczyny niepowodzenia to:

• zbyt późne rozpoczęcie postępowania, gdy firma utraciła już zdolność do regulowania bieżących zobowiązań, co prowadzi do umorzenia postępowania (art. 326 ust. 2 i 3);
• nierealistyczne propozycje układowe, które nie przejdą testu zaspokojenia i spotkają się z zarzutem pokrzywdzenia wierzycieli (art. 8 ust. 1, art. 165 ust. 2);
• niewłaściwy wybór rodzaju postępowania, w szczególności błędna ocena poziomu wierzytelności spornych, skutkująca umorzeniem przyspieszonego postępowania układowego (art. 326 ust. 1);
• brak współpracy z nadzorcą lub zarządcą oraz niewykonywanie poleceń sędziego-komisarza (art. 325 ust. 3);
• zaniedbanie wykonania układu po jego zatwierdzeniu, prowadzące do uchylenia układu i powrotu wierzytelności w pierwotnej wysokości (art. 176, art. 179).

Należy również pamiętać, że wszczęcie kolejnego postępowania restrukturyzacyjnego jest niedopuszczalne, jeżeli wcześniejsze nie zostało zakończone lub prawomocnie umorzone (art. 191 ust. 1), a umorzenie postępowania w ciągu ostatnich dziesięciu lat zamyka drogę do obwieszczenia o dniu układowym w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 226a ust. 2). Każda próba restrukturyzacji powinna być zatem starannie przygotowana, ponieważ druga szansa może nie być dostępna.

Jak MG Doradztwo Gospodarcze wspiera przedsiębiorców w restrukturyzacji

MG Doradztwo Gospodarcze specjalizuje się w kompleksowej obsłudze restrukturyzacji przedsiębiorstw. Nasze wsparcie obejmuje cały proces, od pierwszej analizy po wykonanie układu:

• diagnozę sytuacji finansowej i ocenę, czy przedsiębiorstwo jest niewypłacalne czy zagrożone niewypłacalnością w rozumieniu art. 6 Prawa restrukturyzacyjnego, oraz czy zachowuje zdolność do bieżącego regulowania zobowiązań wymaganą przez art. 8 ust. 2;
• dobór właściwego postępowania spośród czterech przewidzianych w art. 2, z uwzględnieniem poziomu wierzytelności spornych, potrzeby działań sanacyjnych oraz oczekiwanego zakresu ochrony;
• przygotowanie wniosku restrukturyzacyjnego wraz ze wstępnym planem restrukturyzacyjnym zgodnym z art. 9 oraz propozycjami układowymi spełniającymi wymogi art. 155 i art. 156;
• opracowanie planu restrukturyzacyjnego i testu zaspokojenia, które przekonają wierzycieli, że układ jest dla nich korzystniejszy niż upadłość dłużnika;
• negocjacje z wierzycielami, w tym z bankami, leasingodawcami, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i organami podatkowymi, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 160;
• reprezentację w toku postępowania oraz nadzór nad wykonaniem układu, tak aby uniknąć jego uchylenia na podstawie art. 176.

Współpraca z doświadczonym doradcą pozwala uniknąć błędów, które w restrukturyzacji bywają nieodwracalne, i maksymalizuje szansę na zachowanie przedsiębiorstwa, miejsc pracy oraz relacji z kontrahentami.

Podsumowanie

Restrukturyzacja firmy to narzędzie, które pozwala uratować przedsiębiorstwo znajdujące się w kryzysie finansowym, pod warunkiem że zostanie uruchomione we właściwym momencie. Prawo restrukturyzacyjne udostępnia przedsiębiorcom cztery postępowania o różnym stopniu sformalizowania, wyposaża ich w ochronę przed egzekucją i wypowiedzeniem kluczowych umów oraz przyznaje wnioskowi restrukturyzacyjnemu pierwszeństwo przed wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Warunkiem powodzenia jest zachowanie zdolności do regulowania bieżących zobowiązań, rzetelny plan restrukturyzacyjny i realistyczne propozycje układowe, które przekonają wierzycieli, że układ jest dla nich lepszą alternatywą niż upadłość.

Jeżeli Twoja firma zaczyna odczuwać problemy z płynnością, nie czekaj na pierwsze zajęcie komornicze. Skontaktuj się z MG Doradztwo Gospodarcze. Przeanalizujemy sytuację przedsiębiorstwa, zarekomendujemy właściwy rodzaj postępowania i przeprowadzimy Cię przez cały proces restrukturyzacji, od wniosku aż do wykonania układu.

Podstawa prawna i źródła

Artykuł został opracowany na podstawie następujących aktów prawnych w brzmieniu obowiązującym na dzień aktualizacji:

• Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. 2015 poz. 978; tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1428, z 2025 r. poz. 1085, 1170, 1172), w szczególności: art. 1 do art. 4 (cel i zakres ustawy, rodzaje postępowań); art. 6 do art. 8 (podstawy otwarcia postępowania); art. 9, art. 10 i art. 10a (plan restrukturyzacyjny i test zaspokojenia); art. 11 do art. 13 (zbieg postępowania restrukturyzacyjnego i upadłościowego); art. 66 i art. 67 (skutki otwarcia postępowania co do osoby i majątku dłużnika); art. 119 (przyjęcie układu); art. 150 do art. 180 (układ, propozycje układowe, zatwierdzenie i skutki układu, uchylenie układu, układ częściowy); art. 191, art. 208 (przepisy ogólne, koszty); art. 210 do art. 226h (postępowanie o zatwierdzenie układu); art. 247 do art. 261 (skutki otwarcia przyspieszonego postępowania układowego); art. 278 i art. 280 (postępowanie układowe); art. 288 do art. 323 (postępowanie sanacyjne); art. 324 do art. 329 (zakończenie i umorzenie postępowania).
• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. 2003 Nr 60 poz. 535; tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 614, 1085, 1170, 1172), w szczególności: art. 9a i art. 9b (relacja upadłości do restrukturyzacji); art. 10 i art. 11 (niewypłacalność); art. 21 (obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i odpowiedzialność za jego niezłożenie).
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w zakresie definicji przedsiębiorcy, do której odsyła art. 4 ust. 1 pkt 1 Prawa restrukturyzacyjnego.

Teksty ujednolicone aktów prawnych pochodzą z Internetowego Systemu Aktów Prawnych Kancelarii Sejmu.

Artykuł ma charakter informacyjny i został opracowany na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym na dzień aktualizacji. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Stan prawny może ulec zmianie; MG Doradztwo Gospodarcze weryfikuje aktualność publikowanych treści i podaje datę ostatniej aktualizacji w nagłówku artykułu.